Shloka 43

Adhyaya 10 — Jaimini’s Questions on Birth, Death, Karma, and the Embodied Journey

Sanskrit

सोऽहं पूर्वाश्रमादेव निष्ठाधर्ममुपाश्रितः ।

एकान्तित्वमुपागम्य यतिष्याम्यात्ममोक्षणे ॥

Transliteration

so ’haṃ pūrvāśramād eva niṣṭhādharmam upāśritaḥ | ekāntitvam upāgamya yatiṣyāmy ātmamokṣaṇe ||

Translation

అందువల్ల నా పూర్వ ఆశ్రమం నుండే నేను స్థిరధర్మాన్ని ఆశ్రయించాను. ఏకాంతనిష్ఠను పొందిన తరువాత ఆత్మమోక్షం కోసం నేను ప్రయత్నిస్తాను.

Word by Word

• सः: he
• सः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• अहम्: I
• अहम्: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: प्रथमा, एकवचन

• पूर्वाश्रमात्: from the former stage of life
• पूर्वाश्रमात्: Apadana (अपादान)
• Type: Noun
• Root: पूर्व-आश्रम (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, पञ्चमी (5th/अपादान), एकवचन; समासः कर्मधारयः (पूर्वः आश्रमः)

• एव: indeed
• एव: Sambandha (सम्बन्ध/निपात)
• Type: Indeclinable
• Root: एव (अव्यय)
• Form: निपात

• निष्ठाधर्मम्: the discipline/duty of steadfastness
• निष्ठाधर्मम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: निष्ठा-धर्म (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd/कर्म), एकवचन; समासः षष्ठी-तत्पुरुषः (निष्ठायाः धर्मः)

• उपाश्रितः: having resorted to
• उपाश्रितः: Karta (कर्ता)
• Type: Verb
• Root: उप-आ-श्रि (धातु)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त भूतकृदन्त (past participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• एकान्तित्वम्: solitariness/one-pointedness
• एकान्तित्वम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: एकान्तित्व (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

• उपागम्य: having attained
• उपागम्य: Purvakala-kriya (पूर्वकाल-क्रिया)
• Type: Verb
• Root: उप-आ-गम् (धातु)
• Form: ल्यप् (absolutive/क्त्वान्त), अव्ययभाव; पूर्वकालिक क्रिया

• यतिष्यामि: I will strive
• यतिष्यामि: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: यत् (धातु)
• Form: लृट्, उत्तमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद

• आत्ममोक्षणे: in the liberation of the self
• आत्ममोक्षणे: Adhikarana (अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: आत्म-मोक्षण (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th/अधिकरण), एकवचन; समासः षष्ठी-तत्पुरुषः (आत्मनः मोक्षणम्)

Speakers

• Son to Father

Verse Rasa

{ "primaryRasa": "shanta", "secondaryRasa": "bhakti", "rasaIntensity": 0, "emotionalArcPosition": "", "moodDescriptors": [] }

Key Themes

• Moksha
• Sannyasa/renunciation ideal
• One-pointedness (ekāgratā/ekāntitva)
• Āśrama-dharma

FAQs

What is the philosophical or ethical takeaway?

Liberation is presented as the culmination of sustained commitment (niṣṭhā) and inner exclusivity (ekāntitva), implying that scattered living cannot yield mokṣa.

How does this fit the Pancalakshana (5 characteristics)?

Dharma/Upadeśa with āśrama framing; not a cosmological or genealogical unit.

What is the esoteric significance?

Ekāntitva hints at turning away from plurality (nānatva) toward the single reality of ātman/brahman; ‘former āśrama’ suggests continuity of vow across births.