Shloka 11
Virāṭa-parva Adhyāya 21 — Kīcaka’s clandestine approach and Bhīma’s covert intervention (नर्तनागारे कीचकवध-प्रसङ्गः)
नारायणी चेन्द्रसेना रूपेण यदि ते श्रुता । पतिमन्वचरद् वृद्ध पुरा वर्षमहस्रिणम्,प्राचीन कालकी बात है, भृगुनन्दन महर्षि च्यवन तपस्या करते-करते बाँबीके समान हो गये थे, मानो अब उनका जीवनदीप बुझ जायगा; ऐसी दशा हो गयी थी, तो भी उनकी कल्याणमयी पत्नी सुकन्याने उन्हींका अनुसरण किया--वह उन्हींकी सेवा-शुश्रूषामें लगी रही। नारायणी इन्द्रसेना भी अपने रूप-सौन्दर्यके कारण विख्यात थी। तुमने भी उसका नाम सुना होगा। पूर्वकालमें उसने अपने हजार वर्षके बूढ़े पति मुदुगल ऋषिकी निरन्तर सेवा की थी
nārāyaṇī cendrasenā rūpeṇa yadi te śrutā | patim anvacarad vṛddha purā varṣa-sahasriṇam ||
భీమసేనుడు పలికెను— రూపవతిగా ప్రసిద్ధి పొందిన నారాయణీ ఇంద్రసేన గురించి నీవు విన్నట్లయితే, ఇది తెలుసుకో: పూర్వకాలంలో ఆమె వెయ్యేళ్ల వృద్ధుడైన తన భర్త ముద్గల ఋషిని పతివ్రతగా అనుసరించి, నిరంతరం సేవించింది. ఈ కథను స్మరించేది ఇదే బోధించడానికి—నిజమైన దాంపత్యధర్మం యౌవనం, భోగం లేదా లాభంతో కాదు; అచంచల నిష్ఠ, సేవ, కష్టాలలో సహనం ద్వారానే కొలవబడుతుంది.
भीमसेन उवाच
Educational Q&A
The verse holds up an ideal of dharma grounded in steadfast fidelity and service: a spouse’s righteousness is shown through unwavering commitment and care, even across long hardship and the decline of age.
Bhīma cites Nārāyaṇī Indrasenā—renowned for beauty—as an illustrative precedent, stating that she followed and served her elderly husband continuously for a thousand years, using her example to strengthen a moral argument about duty and loyalty.