Shloka 47
इन्द्रवृत्रयुद्धवर्णनम्
Indra–Vṛtra Conflict and the Adversaries’ Tapas-Targeting Counsel
समारोपय यत्नेन यदि शक््नोषि पार्थिव । उनके शुभागमनका उद्देश्य था दशरथनन्दन श्रीरामके बल-पराक्रमकी परीक्षा करना। महाराज दशरथने जब सुना कि परशुरामजी हमारे राज्यकी सीमापर आ गये हैं, तब उन्होंने मुनिकी अगवानीके लिये अपने पुत्र श्रीरामको भेजा। कुन्तीनन्दन! श्रीरामचन्द्रजी धनुष- बाण हाथमें लिये आकर खड़े हैं, यह देखकर परशुरामजीने हँसते हुए कहा--'राजेन्द्र! प्रभो! भूपाल! यदि तुममें शक्ति हो तो यत्नपूर्वक इस धनुषपर प्रत्यज्चा चढ़ाओ। यह वह धनुष है जिसके द्वारा मैंने क्षत्रियोंका संहार किया है” || ४४-४६ $ ।। इत्युक्तस्त्वाह भगवंस्त्वं नाधिक्षेप्तुमहसि
samāropaya yatnena yadi śaknoṣi pārthiva | ity uktas tv āha bhagavāṁs tvaṁ nādhikṣeptum arhasi ||
లోమశుడు చెప్పెను—“పార్థివా! నీకు శక్తి ఉంటే యత్నపూర్వకంగా ఈ ధనుస్సుకు జ్యా ఎక్కించు.” అలా చెప్పబడినపుడు ఆ పూజ్యుడు పలికెను—“భగవన్, నన్ను అవమానించేలా మాట్లాడటం మీకు తగదు.”
लोमश उवाच
Educational Q&A
The verse highlights restraint and propriety in speech: even amid contests of strength, one should not resort to contempt or insult, especially toward a revered person; dharma includes disciplined language as well as action.
A challenge is issued to string a bow with effort; the addressed venerable figure responds by rejecting the tone of disparagement, asserting that such insulting speech is improper.