Shloka 158
युधिष्ठिरस्य अर्जुनप्रेषण-युक्तिवर्णनम् | Yudhiṣṭhira’s Rationale for Sending Arjuna and Request to Dhaumya
Devanagari script
कोकामुखमुपस्पृश्य ब्रह्मचारी यतव्रत: । जातिस्मरत्वमाप्रोति दृष्टमेतत् पुरातनै:,कोकामुखतीर्थमें स्नान करके ब्रह्मचर्य एवं संयम-नियमका पालन करनेवाला पुरुष पूर्वजन्मकी बातोंको स्मरण करनेकी शक्ति प्राप्त कर लेता है। यह बात प्राचीन पुरुषोंने प्रत्यक्ष देखी है
Translation
కోకాముఖ తీర్థంలో స్నానం చేసి బ్రహ్మచర్యాన్ని, నియమ-సంయమ వ్రతాన్ని పాటించే వాడు జాతిస్మరత్వం (పూర్వజన్మస్మరణ) పొందుతాడు; ఇది ప్రాచీనులు ప్రత్యక్షంగా చూచిన సత్యం.
Word by Word
कोकामुखम्Kokāmukha (tīrtha/place) (as object of touching/bathing)
कोकामुखम्:
Karma
TypeNoun
Rootकोकामुख
FormNeuter, Accusative, Singular
उपस्पृश्यhaving touched / having bathed (by touching water)
उपस्पृश्य:
TypeVerb
Rootउपस्पृश्
Formल्यप् (absolutive/gerund), Parasmaipada (usage), Non-finite
ब्रह्मचारीa celibate student / one observing brahmacarya
ब्रह्मचारी:
Karta
TypeNoun
Rootब्रह्मचारिन्
FormMasculine, Nominative, Singular
यतव्रतःof restrained vows / observing self-control
यतव्रतः:
Karta
TypeAdjective
Rootयतव्रत
FormMasculine, Nominative, Singular
जातिस्मरत्वम्the state/power of remembering former births
जातिस्मरत्वम्:
Karma
TypeNoun
Rootजातिस्मरत्व
FormNeuter, Accusative, Singular
आप्नोतिattains / obtains
आप्नोति:
TypeVerb
Rootआप्
FormPresent, Indicative, Parasmaipada, Third, Singular
दृष्टम्seen / observed
दृष्टम्:
TypeVerb
Rootदृश्
Formक्त (past passive participle), Neuter, Nominative, Singular
एतत्this (fact)
एतत्:
Karta
TypePronoun
Rootएतद्
FormNeuter, Nominative, Singular
पुरातनैःby the ancients / by men of old
पुरातनैः:
Karana
TypeNoun
Rootपुरातन
FormMasculine, Instrumental, Plural
Speaker
घुलस्त्य उवाच
Dharma Sankata (Moral Dilemma)
Verse Rasa (Emotional Essence)
Philosophical Teaching
Political Layer
Geographic Context
Cross References
Meter (Chandas)
Sandhi Notes