Adhyaya 39
Arjuna’s Himalayan Departure and the Commencement of Severe Tapas (Janamejaya’s Inquiry; Sages Approach Śiva)
Upa-parva: Kirātārjunīya / Arjuna’s Tapas for Divine Weapons (Śiva–Indra Anugraha Arc)
The chapter opens with Janamejaya requesting a detailed account of how Arjuna (Pārtha, Dhanaṃjaya), renowned for unwearied action, entered a remote, humanless forest and what he accomplished there, including how Śiva (Sthāṇu/Tryambaka) and Indra (Devarāja/Śakra) were satisfied. Vaiśaṃpāyana agrees to narrate the extraordinary divine encounter sequence and frames Arjuna’s mission as undertaken by Yudhiṣṭhira’s directive. Arjuna departs northward toward Himavat carrying a divine bow and sword for the sake of accomplishing the objective. The narrative describes the forest’s beauty and liminal grandeur—flowers, birds, rivers—contrasting with its human absence, then shifts to Arjuna’s progressive austerities: first subsisting on fruits, then reducing intake by temporal intervals, then consuming fallen leaves, and finally becoming ‘air-fed’ while standing in a severe posture. His ascetic intensity draws cosmic notice (celestial sounds, flower-rain imagery), prompting sages to report to Śiva that Arjuna’s tapas is distressing the worlds. Śiva responds that he understands Arjuna’s inner intention, notes the absence of selfish desire for heaven, sovereignty, or lifespan, and promises to grant what Arjuna seeks; the sages return to their hermitages, setting the stage for the forthcoming encounter and bestowal narrative.
Chapter Arc: तपस्वी महात्माओं के चले जाने के बाद एकांत वन में अर्जुन का तप-तेज और लक्ष्य—दिव्यास्त्र-प्राप्ति—एक नई परीक्षा को आमंत्रित करता है; तभी एक अद्भुत किरात-वेषधारी पुरुष का आगमन होता है। → किरात (वास्तव में भगवान शंकर) और अर्जुन के बीच शिकार/अधिकार और वीर-गौरव का टकराव बढ़ता है। दोनों अपने-अपने धनुष उठाते हैं, विषधर-समान बाण सजाते हैं, और गांडीव की टंकार से वन-गिरि गूँज उठते हैं। अर्जुन उस तेजस्वी पुरुष से प्रश्न करता है—‘तुम कौन हो, इस शून्य वन में स्त्रियों से घिरे क्यों विचरते हो?’—और संवाद धीरे-धीरे द्वंद्व में बदल जाता है। → अर्जुन और किरात का घोर युद्ध—तेज, वीर्य और कौशल की चरम सीमा—ऐसा कि स्वयं शंकर कहते हैं: ‘आज तुम्हारा तेज और पराक्रम मेरे समान सिद्ध हुआ।’ यह क्षण अर्जुन के तप की सिद्धि और अहं की परीक्षा—दोनों का शिखर है। → अर्जुन को बोध होता है कि यह साधारण किरात नहीं; वह महादेव हैं। वह साहसवश हुए अपराध के लिए क्षमा माँगता है, शरणागति करता है और स्तुति करता है। प्रसन्न भगवान हर अर्जुन को आलिंगन देकर सांत्वना देते हैं—यह स्वीकारोक्ति कि अर्जुन योग्य है और उसका तप फलित हुआ। → महादेव की प्रसन्नता के बाद अर्जुन के लिए दिव्यास्त्र-प्राप्ति का द्वार खुलता है—अब कौन-सा वर/अस्त्र मिलेगा और आगे देव-लोक की यात्रा कैसे घटेगी?
Shlokas
Verse 1
अपना स२ (0 अवज असल एकोनचत्वारिशोड ध्याय: भगवान् शंकर और अर्जुनका युद्ध
వైశంపాయనుడు చెప్పెను—జనమేజయా! ఆ మహాత్మ తపస్వులందరూ వెళ్లిపోయిన తరువాత, సమస్త పాపాలను హరించే పినాకధారి భగవాన్ హరుడు (అర్జునుని పరీక్షించుటకు) కిరాతవేషం ధరించి ప్రత్యక్షమయ్యెను. ఆయన దివ్యకాంతి స్వర్ణవృక్షంలా జ్వలించెను; ఆయన దేహము మరొక మేరు పర్వతంలా విస్తారముగా, దీప్తిమంతముగా కనబడెను.
Verse 2
कैरातं वेषमास्थाय काठ्चनद्रुमसंनिभम् । विभ्राजमानो विपुलो गिरिमेंरुरिवापर:
కిరాతవేషం ధరించి, స్వర్ణవృక్షంలా, ఆయన దివ్యకాంతితో ప్రకాశించెను—విస్తారముగా, మరొక మేరు పర్వతంలా.
Verse 3
श्रीमद् धनुरुपादाय शरांश्चवाशीविषोपमान् । निष्पपात महावेगो दहनो देहवानिव,वे एक शोभायमान धनुष और सर्पोके समान विषाक्त बाण लेकर बड़े वेगसे चले। मानो साक्षात् अग्निदेव ही देह धारण करके निकले हों
అతడు శ్రీమంతమైన ధనుస్సును ఎత్తుకొని, ఆశీవిష సర్పాల వంటి విషబాణాలను ధరించి, మహావేగంతో దూకెను—దేహధారిగా అగ్నిదేవుడే పరుగెత్తినట్లు.
Verse 4
देव्या सहोमया श्रीमान् समानव्रतवेषया । नानावेषधरै्ष्टेर्भूतिरनुगतस्तदा
ఆయనతో పాటు భగవతి ఉమా కూడా ఉండెను; ఆమె వ్రతమూ వేషమూ ఆయనదానితో సమానమైయుండెను. అనేక వేషాలు ధరించిన భూతగణములు సంతోషంతో ఆయన వెనుక అనుసరించెను. ఈ విధంగా కిరాతవేషంలో దాగి ఉన్న శ్రీమంతుడు శివుడు అనేక స్త్రీలతో చుట్టుముట్టబడి మహాశోభను పొందెను; భరతవంశీయ రాజా! ఆ సమయమున వారి సంచారంతో ఆ ప్రాంతమంతా అత్యంత సుందరమై వెలిగెను.
Verse 5
किरातवेषसंच्छन्न: स्त्रीभिश्वापि सहस्रश: । अशोभत तदा राजन् स देशोडतीव भारत
వైశంపాయనుడు పలికెను—ఓ రాజా! ఆ సమయంలో కిరాతవేషంలో దాగి ఉన్న శ్రీమాన్ శంకరుడు వేలాది స్త్రీలచే పరివృతుడై మహా శోభతో ప్రకాశించాడు. ఓ భరతవంశజా! ఆ పరివారపు గమనాగమనాలతో ఆ సమస్త ప్రాంతం అత్యంత సుందరంగా మారింది.
Verse 6
क्षणेन तद् वनं सर्व नि:शब्दम भवत् तदा । नाद: प्रस्रवणानां च पक्षिणां चाप्युपारमत्,एक ही क्षणमें वह सारा वन शब्दरहित हो गया। झरनों और पक्षियोंतककी आवाज बंद हो गयी
వైశంపాయనుడు పలికెను—ఒక క్షణంలోనే ఆ సమస్త వనం నిశ్శబ్దమైంది. జలధారల నాదం ఆగిపోయింది; పక్షుల కూయుడూ నిలిచిపోయింది.
Verse 7
स संनिकर्षमागम्य पार्थस्याक्लिष्टकर्मण: । मूक नाम दनो: पुत्र ददर्शाद्भुतदर्शनम्
వైశంపాయనుడు పలికెను—అక్లిష్టకర్ముడైన పార్థుని సమీపానికి వచ్చి శంకరుడు దనువు కుమారుడైన ‘మూక’ అనే అద్భుతదర్శన దానవుణ్ని చూచెను. అతడు వరాహరూపం ధరించి దీప్తిమంతుడైన అర్జునుని సంహరించుటకు మనసులో ఉపాయం ఆలోచించుచుండెను.
Verse 8
वाराहं रूपमास्थाय तर्कयन्तमिवार्जुनम् । हन्तुं परं दीप्पमानं तमुवाचाथ फाल्गुन:
వైశంపాయనుడు పలికెను—అతడు వరాహరూపం ధరించి, ఉగ్రతేజస్సుతో మండుతూ, అర్జునుని సంహరించుటకు ఉపాయం తలచుచున్నవాడిలా నిలిచెను. అప్పుడు ఫాల్గునుడు అతనిని ఉద్దేశించి పలికెను.
Verse 9
गाण्डीवं धनुरादाय शरांश्वाशीविषोपमान् | सज्यं धनुर्वरं कृत्वा ज्याघोषेण निनादयन्
వైశంపాయనుడు పలికెను—అర్జునుడు గాండీవ ధనుస్సును ఎత్తుకొని, విషసర్పాలవలె భయంకరమైన బాణాలను పట్టెను. ఆ శ్రేష్ఠ ధనుస్సుకు జ్యా కట్టి, జ్యాఘోష గర్జనతో దిశలన్నిటినీ ప్రతిధ్వనింపజేసెను.
Verse 10
यन्मां प्रार्थयसे हन्तुमनागसमिहागतम् । तस्मात् त्वां पूर्वमेवाहं नेताद्य यमसादनम्,“अरे! तू यहाँ आये हुए मुझ निरपराधको मारनेकी घातमें लगा है, इसीलिये मैं आज पहले ही तुझे यमलोक भेज दूँगा”
నిరపరాధుడనై వైరం లేక ఇక్కడికి వచ్చిన నన్ను నీవు చంపదలచుకున్నావు; అందుచేత ఈ రోజే ముందుగా నిన్ను యమసదనానికి పంపుతాను.
Verse 11
दृष्टवा तं॑ प्रहरिष्यन्तं फाल्गुनं दृढ्धन्विनम् । किरातरूपी सहसा वारयामास शड्कर:,सुदृढ़ धनुषवाले अर्जुनको प्रहारके लिये उद्यत देख किरातरूपधारी भगवान् शंकरने उन्हें सहसा रोका
వైశంపాయనుడు చెప్పెను—దృఢధనుస్సు గల ఫాల్గుణుడు (అర్జునుడు) ప్రహరించుటకు సిద్ధమై ఉన్నదాన్ని చూచి, కిరాతరూపం ధరించిన శంకరుడు అతనిని అకస్మాత్తుగా ఆపెను.
Verse 12
मयैष प्रार्थित: पूर्वमिन्द्रकीलसमप्रभ: । अनादृत्य च तद् वाक्यं प्रजहाराथ फाल्गुन:
అర్జునుడు అన్నాడు—‘ఇంద్రకీల పర్వతసమాన కాంతి గల ఈ వరాహాన్ని నేను ముందే లక్ష్యంగా చేసుకున్నాను; కాబట్టి నీవు దీనిని చంపవద్దు.’ అయినా కిరాతుని మాటను లెక్కచేయక ఫాల్గుణుడు దానిపై ప్రహారం చేశాడు.
Verse 13
किरातश्न सम॑ तस्मिन्नेकलक्ष्ये महाद्युति: । प्रमुमोचाशनिप्रख्यं शरमग्निशिखोपमम्,साथ ही महातेजस्वी किरातने भी उसी एकमात्र लक्ष्ययर बिजली और अग्निशिखाके समान तेजस्वी बाण छोड़ा
వైశంపాయనుడు చెప్పెను—అప్పుడు మహాతేజస్సు గల కిరాతుడు కూడా అదే ఒక్క లక్ష్యంపై వజ్రసమాన బలముతో, అగ్నిశిఖాసమాన కాంతితో కూడిన బాణాన్ని విడిచెను.
Verse 14
तौ मुक्तौ सायकौ ताभ्यां सम॑ तत्र निपेततुः । मूकस्य गात्रे विस्तीर्णे शैलसंहनने तदा,उन दोनोंके छोड़े हुए वे दोनों बाण एक ही साथ मूक दानवके पर्वत-सदृश विशाल शरीरमें लगे
వైశంపాయనుడు చెప్పెను—ఆ ఇద్దరు విడిచిన ఆ రెండు బాణాలు ఒకే క్షణంలో అక్కడ పడిపోయి, శైలసమాన ఘనదేహము గల మూక దానవుని విశాలమైన శరీరంలో గుచ్చుకున్నాయి.
Verse 15
यथाशनेविंनिर्घोषो वज्रस्येव च पर्वते । तथा तयो: संनिपात: शरयोरभवत् तदा,जैसे पर्वतपर बिजलीकी गड़गड़ाहट और वज्रपातका भयंकर शब्द होता है, उसी प्रकार उन दोनों बाणोंके आघातका शब्द हुआ
పర్వతంపై మెరుపు గర్జన, వజ్రపాతపు ఘోర ధ్వని ఎలా ప్రతిధ్వనిస్తాయో, అలాగే ఆ క్షణంలో ఆ ఇద్దరి బాణాలు ఢీకొనగా భయంకరమైన శబ్దం ఉద్భవించింది।
Verse 16
स विद्धो बहुभिर्बाणैर्दीप्तास्यै: पन्नगैरिव । ममार राक्षसं रूप॑ भूय: कृत्वा विभीषणम्
ప్రజ్వలిత ముఖమున్న సర్పంలా అనేక బాణాలతో గాయపడిన ఆ దానవుడు, మరల భయంకరమైన రాక్షసరూపాన్ని ధరించి, నేలకూలి మరణించాడు।
Verse 17
स ददर्श ततो जिष्णु: पुरुषं काउचनप्रभम् । किरातवेषसंच्छन्नं सत्रीसहायममित्रहा
అప్పుడు శత్రుహంత జిష్ణు (అర్జునుడు) బంగారంలా కాంతిమంతుడైన ఒక తేజోవంత పురుషుణ్ని చూశాడు; అతడు కిరాతవేషంలో దాగి, స్త్రీలతో కూడి ఉన్నాడు।
Verse 18
तमब्रवीत् प्रीतमना: कौन्तेय: प्रहसन्निव । को भवानटते शून्ये वने स्त्रीगणसंवृत:
అప్పుడు ఆనందచిత్తుడైన కౌంతేయుడు చిరునవ్వుతో అతనితో ఇలా అన్నాడు—“మీరు ఎవరు? ఈ నిర్మానుష్య అరణ్యంలో స్త్రీల గుంపుతో చుట్టుముట్టబడి ఎందుకు తిరుగుతున్నారు?”
Verse 19
न त्वमस्मिन् वने घोरे बिभेषि कनकप्रभ । किमर्थ च त्वया विद्धो वराहो मत्परिग्रह:
“బంగారంలా కాంతిమంతుడా! ఈ ఘోర అరణ్యంలో నీకు భయం కలగదా? ఇంకా, ఆ వరాహం నా లక్ష్యం—దానిని నీవెందుకు బాణంతో కొట్టావు?”
Verse 20
मयाभिपन्नः पूर्व हि राक्षमो5यमिहागत: । कामात् परिभवाद् वापि न मे जीवन् विमोक्ष्यसे
వైశంపాయనుడు పలికెను— “ఈ రాక్షసుడు ముందే ఇక్కడికి వచ్చాడు; నేను అతనిని అప్పుడే వశపరచుకున్నాను. నీవు ఈ వరాహాన్ని కోరికతో చంపినావో, లేక నన్ను అవమానించుటకో—ఏ కారణమైనా సరే, నిన్ను ప్రాణాలతో విడిచిపెట్టను.”
Verse 21
न होष मृगयाधर्मो यस्त्वयाद्य कृतो मयि । तेन त्वां भ्रंशयिष्यामि जीवितात् पर्वताश्रयम्
“ఇది వేటధర్మం కాదు—ఈ రోజు నాతో నీవు చేసిన ప్రవర్తన. ఆ అపరాధం వల్ల, నీవు పర్వతాశ్రయుడవైనప్పటికీ, నిన్ను ప్రాణాల నుండి దూరం చేస్తాను.”
Verse 22
इत्युक्त: पाण्डवेयेन किरात: प्रहसन्निव । उवाच श्लक्ष्णया वाचा पाण्डवं सव्यसाचिनम्
వైశంపాయనుడు పలికెను— పాండుపుత్రుడు ఇలా అనగా, కిరాతవేషధారి వాడు నవ్వినట్లుగా, సవ్యసాచి పాండవ అర్జునునితో మృదువైన, సుసంస్కృతమైన వాక్యాలతో పలికెను.
Verse 23
न मत्कृते त्वया वीर भी: कार्या वनमन्तिकात् । इयं भूमि: सदास्माकमुचिता वसतां वने,“वीर! तुम हमारे लिये वनके निकट आनेके कारण भय न करो। हम तो वनवासी हैं, अतः हमारे लिये इस भूमिपर विचरना सदा उचित ही है
“వీరా! అడవికి సమీపంగా వచ్చినందుకు మా కారణంగా భయపడవద్దు. మేము వనవాసులం; కాబట్టి ఈ భూమిపై సంచరించడం మాకు ఎల్లప్పుడూ సముచితమే.”
Verse 24
त्वया तु दुष्कर: कस्मादिह वास: प्ररोचित: । वयं तु बहुसत्त्वेडस्मिन् निवसामस्तपोधन
“కానీ నీవు ఇక్కడ ఈ కష్టసాధ్య నివాసాన్ని ఎందుకు ఎంచుకున్నావు? తపోధనా! మేమైతే అనేక జీవులతో నిండిన ఈ అడవిలో ఎల్లప్పుడూ నివసిస్తాము.”
Verse 25
भवांस्तु कृष्णवर्त्माभ: सुकुमार: सुखोचित: । कथं शून्यमिमं देशमेकाकी विचरिष्यति
వైశంపాయనుడు పలికెను—నీ అవయవాల కాంతి ప్రజ్వలిత అగ్నివలె కనిపిస్తోంది. నీవు సుకుమారుడవు, సుఖభోగానికి తగినవాడివని తోస్తోంది. ఈ నిర్జన దేశంలో నీవు ఒంటరిగా ఎలా సంచరిస్తావు—మరియు ఏ కారణంతో ఇక్కడ ఒంటరిగా తిరుగుతున్నావు?
Verse 26
अजुन उवाच गाण्डीवमाश्रयं कृत्वा नाराचां श्वाग्निसंनिभान् । निवसामि महारण्ये द्वितीय इव पावकि:
అర్జునుడు అన్నాడు—గాండీవ ధనుస్సును ఆశ్రయించి, అగ్నిసమాన తేజస్సుగల బాణాలపై ఆధారపడి నేను ఈ మహారణ్యంలో నివసిస్తున్నాను—అగ్నికి రెండవ రూపంలా, నిర్భయంగా, భయంకరంగా.
Verse 27
एष चापि मया जसन्तुर्मगरूपं समाश्रित: । राक्षसो निहतो घोरो हन्तुं मामिह चागत:,यह प्राणी हिंसक पशुका रूप धारण करके मुझे ही मारनेके लिये यहाँ आया था, अतः इस भयंकर राक्षसको मैंने मार गिराया है
అర్జునుడు అన్నాడు—జసంతు అనే ఈ భయంకర రాక్షసుడు మకరరూపం ధరించి నన్ను చంపడానికి ఇక్కడికి వచ్చాడు; అందుకే నేను ఈ దుష్టుణ్ని సంహరించాను.
Verse 28
किरयात उवाच मयैष धन्वनिर्मुक्तैस्ताडित: पूर्वमेव हि । बाणैरभिहत: शेते नीतश्न॒ यमसादनम्
కిరాతరూపధారి (శివుడు) అన్నాడు—నేను దీనిని ముందే నా ధనుస్సు నుండి విడిచిన బాణాలతో గాయపరిచాను. నా బాణాల దెబ్బతో ఇది నిశ్చేష్టంగా పడి ఉంది; యమసదనానికి చేరిపోయింది.
Verse 29
ममैष लक्ष्यभूतो हि मम पूर्वपरिग्रह: । ममैव च प्रहारेण जीविताद् व्यपरोपित:
కిరాతుడు అన్నాడు—ఇది ముందుగా నా లక్ష్యమే; కాబట్టి దీనిపై ముందస్తు హక్కు నాదే. నా ప్రహారంతోనే ఈ దానవుడు ప్రాణాలు విడిచాడు.
Verse 30
दोषान् स्वान् नार्हसे<न्यस्मै वक्तुं स््वबलदर्पित: । अवलिप्तो$सि मन्दात्मन् न मे जीवन विमोक्ष्यसे
నీ బలగర్వంతో మత్తుడై నీ దోషాలను ఇతరులపై మోపే హక్కు నీకు లేదు. ఓ మందాత్మా, నీవు అహంకారివి; కాబట్టి ఓ మందబుద్ధీ, నీవు నా చేతుల నుంచి ప్రాణాలతో తప్పించుకోలేవు।
Verse 31
स्थिरो भवस्व मोक्ष्यामि सायकानशनीनिव । घटस्व परया शक््त्या मुज्च त्वमपि सायकान्
దృఢంగా నిలుచు; నేను వజ్రసమానమైన భయంకర బాణాలను విడుస్తాను. నీవు కూడా నీ పరమశక్తితో నన్ను జయించుటకు యత్నించు; నాపై నీ బాణాలను విడువు।
Verse 32
तस्य तद् वचन श्रुत्वा किरातस्यार्जुनस्तदा । रोषमाहारयामास ताडयामास चेषुभि:,किरातकी वह बात सुनकर उस समय अर्जुनको बड़ा क्रोध हुआ। उन्होंने बाणोंसे उसपर प्रहार आरम्भ किया
కిరాతుని ఆ మాటలు విని అర్జునుడు వెంటనే కోపంతో రగిలిపోయాడు. అతడు రోషాన్ని లోనికి సమీకరించి బాణవర్షంతో అతనిపై దాడి ప్రారంభించాడు।
Verse 33
ततो हृष्टेन मनसा प्रतिजग्राह सायकान् | भूयो भूय इति प्राह मन्दमन्देत्युवाच ह
అప్పుడు అతడు హర్షితమనస్సుతో ఆ బాణాలను స్వీకరించాడు. మళ్లీ మళ్లీ “ఇంకా, ఇంకా” అని అన్నాడు; అలాగే “నెమ్మదిగా, నెమ్మదిగా” అని కూడా పలికాడు।
Verse 34
प्रहरस्व शरानेतान् नाराचान् मर्मभेदिन: । तब किरातने प्रसन्नचित्तसे अर्जुनके छोड़े हुए सभी बाणोंको पकड़ लिया और कहा --“ओ मूर्ख! और बाण मार और बाण मार
కిరాతుడు అన్నాడు—“ఈ మర్మభేదక నారాచ బాణాలను ప్రయోగించు; ప్రహరించు!” అలా చెప్పగానే అర్జునుడు వెంటనే బాణవర్షాన్ని కురిపించాడు।
Verse 35
ततस्तौ तत्र संरब्धौ राजमानौ मुहुर्मुहुः । शरैराशीविषाकारैस्ततक्षाते परस्परम्,तदनन्तर वे दोनों क्रोधमें भरकर बारंबार सर्पाकार बाणोंद्वारा एक-दूसरेको घायल करने लगे। उस समय उन दोनोंकी बड़ी शोभा होने लगी
అప్పుడు అక్కడ ఆ ఇద్దరూ కోపంతో ఉవ్విళ్లూరుతూ, విషసర్పాకారమైన బాణాలతో మళ్లీ మళ్లీ పరస్పరం గాయపరచుకున్నారు. ఆ సమరభూమి క్రోధం–పరాక్రమాలు కలసిన ఘోర కాంతితో వెలిగింది.
Verse 36
ततोडअर्जुन: शरवर्ष किराते समवासृजत् | तत् प्रसन्नेन मनसा प्रतिजग्राह शड्कर:,तत्पश्चात् अर्जुनने किरातपर बाणोंकी वर्षा प्रारम्भ की; परंतु भगवान् शंकरने प्रसन्नचित्तसे उन सब बाणोंको ग्रहण कर लिया
ఆపై అర్జునుడు కిరాతునిపై ఘనమైన బాణవర్షాన్ని కురిపించాడు; కానీ శంకరుడు ప్రసన్నచిత్తంతో అవన్నీ స్వీకరించాడు.
Verse 37
मुहूर्त शरवर्ष तत् प्रतिगृह्ा पिनाकधृक् । अक्षतेन शरीरेण तस्थौ गिरिरिवाचल:
పినాకధారి శివుడు కొద్దిసేపులోనే ఆ బాణవర్షమంతా తనలో లీనమయ్యేలా చేసి, పర్వతంలా అచలంగా నిలిచాడు. ఆయన శరీరానికి ఏ మాత్రం హాని కలగలేదు.
Verse 38
स दृष्टवा बाणवर्ष तु मोघीभूतं धनंजय: । परम विस्मयं चक्रे साधु साध्विति चाब्रवीत्,अपनी की हुई सारी बाण-वर्षा व्यर्थ हुई देख धनंजयको बड़ा आश्चर्य हुआ। वे किरातको साधुवाद देने लगे और बोले--
తన బాణవర్షం వ్యర్థమైందని చూసి ధనంజయుడు పరమ ఆశ్చర్యానికి లోనయ్యాడు. కిరాతుని ప్రశంసిస్తూ మళ్లీ మళ్లీ—“సాధు! సాధు!” అని అన్నాడు.
Verse 39
अहो<यं सुकुमाराज़ो हिमवच्छिखराश्रय: । गाण्डीवमुक्तान् नाराचान प्रतिगृह्नात्यविह्लल:
“అహో! హిమాలయ శిఖరాలలో నివసించే ఈ కిరాతుడు దేహం సుకుమారంగా కనిపించినా, గాండీవం నుంచి విడిచిన పదునైన నారాచాలను కూడా ఏమాత్రం కలత లేకుండా పట్టుకుంటున్నాడు.”
Verse 40
को<यं देवो भवेत् साक्षाद् रुद्रो यक्ष: सुरोडसुर: । विद्यते हि गिरिश्रेष्ठे त्रिदशानां समागम:
ఇతడు ఎవరు? సాక్షాత్తు భగవాన్ రుద్రుడేనా—లేదా యక్షుడా, దేవుడా, అసురుడా? ఎందుకంటే ఈ శ్రేష్ఠ పర్వతంపై త్రిదశ దేవతల సమాగమం, రాకపోకలు జరుగుతూనే ఉంటాయి.
Verse 41
न हि मद्बाणजालानामुत्सृष्टानां सहस्रश: । शक्तो<न्य: सहितुं वेगमृते देवं पिनाकिनम्,“मैंने सहस्नों बार जिन बाण-समूहोंकी वृष्टि की है, उनका वेग पिनाकधारी भगवान् शंकरके सिवा दूसरा कोई नहीं सह सकता
నేను సహస్రసార్లు విడిచిన బాణవర్షాల వేగాన్ని పినాకధారి దేవుడు శంకరుడిని తప్ప మరెవ్వరూ తట్టుకోలేరు.
Verse 42
देवो वा यदि वा यक्षो रुद्रादन्यो व्यवस्थित: । अहमेनं शरैस्तीक्ष्णैनयामि यमसादनम्,“यदि यह रुद्रदेवसे भिन्न व्यक्ति है तो यह देवता हो या यक्ष--मैं इसे तीखे बाणोंसे मारकर अभी यमलोक भेजता हूँ
ఇతడు రుద్రుడికి భిన్నమైనవాడైతే—దేవుడైనా యక్షుడైనా—నేను ఇతనిని పదునైన బాణాలతో కొట్టి వెంటనే యమసదనానికి పంపుతాను.
Verse 43
ततो हृष्टमना जिष्णु्नाराचान् मर्मभेदिन: । व्यसृजच्छतथा राजन् मयूखानिव भास्कर:
అప్పుడు, ఓ రాజా, హర్షోల్లాసంతో జిష్ణు అర్జునుడు మర్మభేదక నారాచ బాణాలను విడిచెను—భాస్కరుడు తన కిరణాలను విస్తరించునట్లుగా.
Verse 44
तान् प्रसन्नेन मनसा भगवॉल्लोकभावन: । शूलपाणि: प्रत्यगृह्नाच्छिलावर्षमिवाचल:
కానీ ప్రసన్నమనస్సుతో లోకభావనుడైన భగవాన్ శూలపాణి వాటన్నిటిని నిర్వికారంగా స్వీకరించాడు—పర్వతం రాళ్ల వర్షాన్ని తట్టుకునట్లుగా.
Verse 45
क्षणेन क्षीणबाणो<थ संवृत्त: फाल्गुनस्तदा | भीश्वैनमाविशत् तीव्रा तं दृष्टवा शरसंक्षयम्
ఒక క్షణంలోనే ఫాల్గుణుడు (అర్జునుడు) తన బాణసంపత్తి క్షీణించి పోయిందని గ్రహించాడు. శరాల ఈ అకస్మాత్తు క్షయాన్ని చూచి అతనిని తీవ్రమైన భయం ఆవరించింది.
Verse 46
चिन्तयामास जिष्णुस्तु भगवन्तं हुताशनम् । पुरस्तादक्षयौ दत्तौ तूणौ येनास्थ खाण्डवे
అప్పుడు విజేత అయిన అర్జునుడు భగవాన్ హుతాశనుడు (అగ్నిదేవుడు)ను స్మరించాడు; ఖాండవవనంలో ప్రత్యక్షమై అతనికి రెండు అక్షయ తూణీరాలను ప్రసాదించినవాడే ఆయన.
Verse 47
कि नु मोक्ष्यामि धनुषा यन्मे बाणा: क्षयं गता: । अयं च पुरुष: को5पि बाणान् ग्रसति सर्वश:
అతడు మనసులోనే ఇలా ఆలోచించాడు—“నా బాణాలు క్షయమయ్యాయి; ఇక ధనుస్సుతో నేను ఏమి విడిచెదను? ఈ పురుషుడు ఎవరో, నా బాణాలన్నిటినీ పూర్తిగా మింగివేస్తున్నాడు!”
Verse 48
हत्वा चैनं धनुष्कोट्या शूलाग्रेणेव कुज्जरम् । नयामि दण्डधारस्य यमस्य सदन प्रति
“ధనుస్సు కొనతో ఇతనిని సంహరిస్తాను—శూలాగ్రంతో గాయపడిన ఏనుగువలె—దండధారి యముని సదనానికి ఇతనిని పంపిస్తాను.”
Verse 49
प्रगृह्या थ धनुष्कोट्या ज्यापाशेनावकृष्य च | मुष्टिभिश्चापि हतवान् वज्रकल्पैर्महाद्युति:
అలా నిర్ణయించుకొని మహాద్యుతి అర్జునుడు ధనుస్సు కొనతో అతనిని పట్టుకొని, జ్యాను పాశంలా చేసి దగ్గరకు లాగి, వజ్రసమానమైన ముష్టిప్రహారాలతో అతనిని కొట్టసాగాడు.
Verse 50
सम्प्रयुद्धों धनुष्कोट्या कौन्तेय: परवीरहा । तदप्यस्य धर्नुर्दिव्यं जग्राह गिरिगोचर:
సన్నిహిత యుద్ధంలో శత్రువీరహంతకుడైన కుంతీపుత్ర అర్జునుడు ధనుస్సు కొనతో ప్రహరించాడు; అయితే పర్వతాలలో సంచరించే కిరాతుడు అర్జునుని ఆ దివ్యధనుస్సునే తన పట్టు లోనికి లాగుకున్నట్లు గ్రహించాడు.
Verse 51
ततोड्डर्जुनो ग्रस्तधनु: खड्गपाणिरतिष्ठत । युद्धस्यान्तम भी प्सन् वै वेगेनाभिजगाम तम्
ఆపై ధనుస్సు చేజారిన అర్జునుడు ఖడ్గాన్ని చేతబట్టి స్థిరంగా నిలిచాడు; యుద్ధానికి ముగింపు తేవాలనే సంకల్పంతో వేగంగా అతనిపై దూకాడు.
Verse 52
तस्य मूर्थ्नि शितं खड्गमसक्तं पर्वतेष्वपि | मुमोच भुजवीर्येण विक्रम्प कुरुनन्दन:
అతని ఖడ్గం పర్వతాలకైనా ముద్దబడేది కాదు. కురునందనుడైన అర్జునుడు భుజబలాన్ని సమస్తంగా సమీకరించి ముందుకు దూకి, ఆ పదునైన ఖడ్గంతో కిరాతుని శిరస్సుపై ప్రహారం చేశాడు.
Verse 53
तस्य मूर्धानमासाद्य पफालासिवरो हि सः । ततो वृक्ष: शिलाभिश्न योधयामास फाल्गुन:,परंतु उसके मस्तकसे टकराते ही वह उत्तम तलवार टूक-टूक हो गयी। तब अर्जुनने वृक्षों और शिलाओंसे युद्ध करना आरम्भ किया
కానీ అతని శిరస్సును తాకగానే ఆ ఉత్తమ ఖడ్గం ముక్కలై పడిపోయింది. అప్పుడు ఫాల్గుణుడైన అర్జునుడు చెట్లు, రాళ్లు విసిరి యుద్ధం చేయడం ప్రారంభించాడు.
Verse 54
तदा वृक्षान् महाकाय: प्रत्यगृह्नादथो शिला: । किरातरूपी भगवांस्तत: पार्थो महाबल:
అప్పుడు మహాకాయుడైన కిరాతరూపధారి భగవాన్ శంకరుడు ఆ చెట్లు, రాళ్లను కూడా పట్టుకున్నాడు. ఇది చూసి మహాబలుడైన పార్థుడు అర్జునుడు క్రోధావేశంతో వజ్రసమానమైన ముష్టులతో ఆ దుర్ధర్ష కిరాతవేషధారి భగవాన్ శివునిపై ప్రహారాలు చేయసాగాడు; ఆ వేళ అర్జునుని ముఖం నుండి క్రోధతాపంతో పొగ వెలువడుతున్నట్లు కనిపించింది.
Verse 55
मुष्टिभि्वज्ञसंकाशैर्धूममुत्पादयन् मुखे । प्रजहार दुराधर्षे किरातसमरूपिणि
వజ్రసమానమైన ముష్టులతో, కోపాగ్నివల్ల ముఖం నుండి పొగ ఎగసిపడుతుండగా, కుంతీపుత్రుడు అర్జునుడు దురాధర్షుడైన కిరాతరూపధారి భగవాన్ శివునిపై దాడి చేశాడు. ఆయన చెట్లు, శిలలను కూడా పట్టుకొని వ్యర్థం చేసినదాన్ని చూసి మహాబలుడు అర్జునుడు మరింత ఉగ్రంగా దూకాడు; ఆ సమయంలో కోపావేశంతో అతని ముఖం నుండి ధూమం వెలువడింది.
Verse 56
ततः शक्राशनिसमैर्मुष्टिभिर्भुशदारुणै: । किरातरूपी भगवानर्दयामास फाल्गुनम्,तदनन्तर किरातरूपी भगवान् शिव भी अत्यन्त दारुण और इन्द्रके वज़के समान दुःसह मुक्कोंसे मारकर अर्जुनको पीड़ा देने लगे
ఆ తరువాత కిరాతరూపధారి భగవాన్ శివుడు ఇంద్రవజ్రసమానమైన అసహ్యమైన, అత్యంత దారుణమైన ముష్టిప్రహారాలతో ఫాల్గుణుడు (అర్జునుడు)ను కొట్టి బాధింపసాగాడు.
Verse 57
ततश्नट्चटाशब्द: सुघोर: समपद्यत । पाण्डवस्य च मुष्टीनां किरातस्य च युध्यत:
ఆపై సమీప యుద్ధంలో పోరాడుతున్న పాండవుడు అర్జునుడు మరియు కిరాతరూపి శివుని ముష్టులు పరస్పరం శరీరాలపై పడటంతో భయంకరమైన ‘చట్-చట్’ అనే శబ్దం ఉద్భవించింది.
Verse 58
सुमुहूर्त तु तद् युद्धमभभवल्लोमहर्षणम् | भुजप्रहारसंयुक्तं वृत्रवासवयोरिव,वृत्रासुर और इन्द्रके समान उन दोनोंका वह रोमांचकारी बाहुयुद्ध दो घड़ीतक चलता रहा
కొంతసేపు ఆ యుద్ధం రోమాంచకరంగా మారింది—భుజప్రహారాలతో నిండినది—వృత్రాసురుడు మరియు వాసవుడు (ఇంద్రుడు) మధ్య జరిగిన పోరాటంలా.
Verse 59
जघानाथ ततो जिष्णु: किरातमुरसा बली । पाण्डवं च विचेष्ट॑ तं किरातो5प्यहनद् बली
ఆపై బలవంతుడైన జిష్ణు (అర్జునుడు) తన వక్షస్థలంతో కిరాతుని బలంగా ఢీకొట్టి కొట్టాడు. ప్రత్యుత్తరంగా, ప్రతిచలనం చేస్తూ ఉన్న ఆ పాండవునిపై మహాబలుడు కిరాతుడూ ఎదురుదాడి చేశాడు.
Verse 60
तयोर्भुजविनिष्पेषात् संघर्षणोरसोस्तथा । समजायत गात्रेषु पावको5ड्रारधूमवान्,उन दोनोंकी भुजाओंके टकराने और वक्षःस्थलोंके संघर्षसे उनके अंगोंमें धूम और चिनगारियोंके साथ आग प्रकट हो जाती थी
వారి భుజాల ఘర్షణా-ప్రహారముల వల్ల, అలాగే వక్షస్థలాల రాపిడివల్ల, వారి అవయవాలపై పొగతోను ఎర్రని నిప్పురవ్వలతోను కూడిన అగ్ని జ్వాలలాగా ఉద్భవించేది।
Verse 61
तत एनं महादेव: पीड्य गात्रै: सुपीडितम् । तेजसा व्यक्रमद् रोषाच्चेतस्तस्य विमोहयन्
అనంతరం మహాదేవుడు తన అవయవాలతో అతనిని బలంగా నొక్కి తీవ్రముగా పీడించాడు; తేజస్సు మరియు రోషంతో తన పరాక్రమాన్ని ప్రదర్శిస్తూ అర్జునుని చిత్తాన్ని మూర్ఛితప్రాయంగా చేశాడు।
Verse 62
ततो<5भिपीडितैगरत्रि: पिण्डीकृत इवाबभौ । फाल्गुनो गात्रसंरुद्धो देवदेवेन भारत,भारत! तदनन्तर देवाधिदेव महादेवजीके अंगोंसे अवरुद्ध हो अर्जुन अपने पीड़ित अवयवोंके साथ मिट्टीके लोंदे-से दिखायी देने लगे
ఓ భారతా! అప్పుడు దేవదేవుడైన మహాదేవునిచే అవయవాలు బిగిగా నిరోధింపబడిన ఫాల్గుణుడు (అర్జునుడు), పీడిత అవయవాలతో మట్టిగడ్డలా పిండీకృతుడైనట్లు కనిపించాడు।
Verse 63
निरुच्छवासो5 भवच्चैव संनिरुद्धों महात्मना । पपात भूम्यां निश्चेष्टो गतसत्त्व इवाभवत्
మహాత్ముడైన భగవాన్ శంకరునిచే పూర్తిగా నిరోధింపబడిన అర్జునుని శ్వాస ఆగిపోయింది; అతడు ప్రాణం పోయినవాడిలా నిశ్చేష్టుడై నేలపై పడిపోయాడు।
Verse 64
स मुहूर्त तथा भूत्वा सचेता: पुनरुत्थितः । रुधिरेणाप्लुताड़स्तु पाण्डवो भृशदु:खित:
కొంతసేపు అదే స్థితిలో పడి ఉన్న తరువాత అర్జునునికి చైతన్యం వచ్చింది; అతడు లేచి నిలబడ్డాడు. అప్పుడు అతని శరీరం అంతటా రక్తం కారుతూ ఉండగా, ఆ పాండవుడు తీవ్ర దుఃఖంలో మునిగిపోయాడు।
Verse 65
शरण्यं शरणं गत्वा भगवन्तं पिनाकिनम् | मृण्मयं स्थण्डिलं कृत्वा माल्येनापूजयद् भवम्
శరణ్యుడైన పినాకధారి భగవాన్ శివుని శరణు కోరుతూ ఆయనను ఆశ్రయించాడు. మట్టితో ఒక చిన్న వేదికను చేసి, అందుపై పార్థివ శివుని ప్రతిష్ఠించి పుష్పమాలతో భవుని పూజించాడు.
Verse 66
तच्च माल्यं तदा पार्थ: किरातशिरसि स्थितम् | अपश्यत् पाण्डवश्रेष्ठो हर्षेण प्रकृतिं गत:
కుంతీపుత్రుడు పార్థివ శివునికి అర్పించిన అదే పుష్పమాల కిరాతుని తలపై ఉన్నదని పార్థుడు చూశాడు. అది చూసి పాండవశ్రేష్ఠుడైన అర్జునుడు హర్షంతో ఉల్లసించి స్థైర్యాన్ని పొందాడు.
Verse 67
पपात पादयोस्तस्य ततः प्रीतो5भवद् भव: । उवाच चैनं वचसा मेघगम्भीरगीर्हर: । जातविस्मयमालोक्य तप:ःक्षीणाड्रसंहतिम्
అతడు కిరాతరూపంలో ఉన్న భగవాన్ శంకరుని పాదాల వద్ద పడిపోయాడు. తపస్సు వల్ల క్షీణించిన దేహంతో, విస్మయంతో నిలిచిన అతనిని చూసి భవుడు ప్రసన్నుడయ్యాడు; మేఘగంభీర స్వరమున్న హరుడు అతనితో ఇలా పలికాడు.
Verse 68
भव उवाच भो भो: फाल्गुन तुष्टोडस्मि कर्मणाप्रतिमेन ते । शौर्येणानेन धृत्या च क्षत्रियो नास्ति ते सम:
భవుడు పలికెను—“ఓ ఫాల్గుణా! నీ ఈ అపూర్వ కార్యం, శౌర్యం, ధైర్యం వల్ల నేను అత్యంత సంతుష్టుడను. నీకు సమానమైన క్షత్రియుడు మరొకడు లేడు.”
Verse 69
सम॑ तेजश्न वीर्य च ममाद्य तव चानघ । प्रीतस्तेडहं महाबाहो पश्य मां भरतर्षभ,अनघ! तुम्हारा तेज और पराक्रम आज मेरे समान सिद्ध हुआ है। महाबाहु भरतश्रेष्ठ! मैं तुमपर बहुत प्रसन्न हूँ। मेरी ओर देखो
“అనఘా! నేడు నీ తేజస్సు, పరాక్రమం నా సమానమయ్యాయి. మహాబాహూ, భరతశ్రేష్ఠా! నేను నీపై అత్యంత ప్రసన్నుడను—నన్ను చూడు.”
Verse 70
ददामि ते विशालाक्ष चक्षु: पूर्वऋषिर्भवान् । विजेष्यसि रणे शत्रूनपि सर्वान् दिवौकस:
భవుడు పలికెను—ఓ విశాలాక్షా! నీకు నేను దివ్యదృష్టిని ప్రసాదిస్తున్నాను. నీవే నిజంగా ప్రాచీన ‘నర’ అనే ఋషివి. యుద్ధంలో నీవు శత్రువులను జయిస్తావు—వారు అంతా స్వర్గవాసి దేవతలైనప్పటికీ.
Verse 71
प्रीत्या च ते5हं दास्यामि यदस्त्रमनिवारितम् । त्वं हि शक्तो मदीयं तदस्त्रं धारयितुं क्षणात्
నీపై ఉన్న స్నేహంతో నేను నీకు ఆ అప్రతిహతమైన ఆయుధాన్ని ప్రసాదిస్తాను; దాని గమనాన్ని ఎవరూ ఆపలేరు. ఎందుకంటే నీవు క్షణమాత్రంలోనే నా ఆ ఆయుధాన్ని ధరించి ప్రయోగించగల సమర్థుడవు.
Verse 72
वैशम्पायन उवाच ततो देव महादेवं गिरिशं शूलपाणिनम् | ददर्श फाल्गुनस्तत्र सह देव्या महाद्युतिम्,वैशम्पायनजी कहते हैं-जनमेजय! तदनन्तर अर्जुनने शूलपाणि महातेजस्वी महादेवजीका देवी पार्वती-सहित दर्शन किया
వైశంపాయనుడు పలికెను—అనంతరం ఫాల్గుణుడు (అర్జునుడు) అక్కడ పర్వతాధిపతి, త్రిశూలధారి, మహాతేజస్సుగల మహాదేవుని దేవి (పార్వతి) సహితంగా దర్శించాడు.
Verse 73
स जानुभ्यां महीं गत्वा शिरसा प्रणिपत्य च । प्रसादयामास हरं पार्थ: परपुरंजय:,शत्रुओंकी राजधानीपर विजय पानेवाले कुन्तीकुमारने उनके आगे पृथ्वीपर घुटने टेक दिये और सिरसे प्रणाम करके शिवजीको प्रसन्न किया
అప్పుడు పరపురంజయుడైన పార్థుడు మోకాళ్లపై భూమిని తాకి, శిరస్సు వంచి సంపూర్ణ ప్రణామం చేసి, హరుడు (శివుడు) అనుగ్రహించునట్లు ప్రార్థించాడు.
Verse 74
अजुन उवाच कपर्दिन् सर्वदेवेश भगनेत्रनिपातन । देवदेव महादेव नीलग्रीव जटाधर
అర్జునుడు పలికెను—ఓ కపర్దిన్! ఓ సర్వదేవేశ్వరా! ఓ భగుని నేత్రాన్ని పడగొట్టినవాడా! ఓ దేవదేవ మహాదేవా! ఓ నీలగ్రీవా, జటాధరా!
Verse 75
कारणानां च परम॑ जाने त्वां त्रयम्बकं विभुम् | देवानां च गतिं देव त्वत्प्रसूतमिदं जगत्
ప్రభో! సమస్త కారణాలలో పరమ కారణముగా నేను మిమ్మల్ని ఎరుగుదును. మీరు త్రినేత్రధారి, సర్వవ్యాపి; దేవులకూ గతి-ఆశ్రయము మీరు. దేవా! ఈ సమస్త జగత్తు మీ నుండే ఉద్భవించింది.
Verse 76
अजेयस्त्वं त्रिभिलोंकै: सदेवासुरमानुषै: । शिवाय विष्णुरूपाय विष्णवे शिवरूपिणे
దేవులు, అసురులు, మనుష్యులతో కూడిన మూడు లోకాలు కూడా మిమ్మల్ని జయించలేవు; మీరు అజేయులు. మీరు విష్ణురూప శివుడు, శివరూప విష్ణువు—మీకు నమస్కారం.
Verse 77
दक्षयज्ञविनाशाय हरिरुद्राय वै नमः । ललाटाक्षाय शर्वाय मीढुषे शूलपाणये
దక్షయజ్ఞాన్ని వినాశనం చేసిన హరి-రుద్రునికి నమస్కారం. లలాటంలో తృతీయ నేత్రధారి, జగత్ సంహారకుడైన శర్వ, భక్తుల అభీష్టాలను వర్షింపజేసే మీఢుష, త్రిశూలధారి—మీకు ప్రణామం.
Verse 78
पिनाकगोपष्जरे सूर्याय मंगल्याय च वेधसे । प्रसादये त्वां भगवन् सर्वभूतमहेश्वर
పినాక రక్షకుడా, సూర్యస్వరూపుడా, మంగళకరుడా, సృష్టికర్త వేదస్వరూపుడా—పరమేశ్వరా, మీకు నమస్కారం. భగవన్! సర్వభూత మహేశ్వరా! మిమ్మల్ని ప్రసన్నం చేయదలచుకున్నాను.
Verse 79
गणेशं जगत: शम्भुं लोककारणकारणम् | प्रधानपुरुषातीतं परं सूक्ष्मतरं हरम्
జగత్తుకు శంభువైన, గణాధిపతియైన, లోకకారణానికి కూడా కారణమైన పరమేశ్వరునికి నేను నమస్కరిస్తాను. ఆయన ప్రధానము (ప్రకృతి) మరియు పురుషుడు—ఇవన్నిటికీ అతీతుడు; పరముడు, అత్యంత సూక్ష్ముడు, భక్తుల పాపాలను హరించువాడు.
Verse 80
व्यतिक्रमं मे भगवन् क्षन्तुमहसि शंकर । भगवन् दर्शनाकाडुक्षी प्राप्तोडस्मीम॑ं महागिरिम्,कल्याणकारी भगवन्! मेरा अपराध क्षमा कीजिये। भगवन्! मैं आपहीके दर्शनकी इच्छा लेकर इस महान् पर्वतपर आया हूँ
అర్జునుడు అన్నాడు—భగవన్ శంకరా, నా అపరాధాన్ని క్షమించుము. ప్రభూ, నీ దివ్య దర్శనాన్ని కోరుకొని నేను ఈ మహా పర్వతానికి వచ్చితిని.
Verse 81
दयितं तव देवेश तापसालयमुत्तमम् | प्रसादये त्वां भगवन् सर्वलोकनमस्कृतम्
దేవేశ్వరా, ఈ శైలశిఖరం తపస్వులకు ఉత్తమ ఆశ్రయం, నీకు ప్రియమైన నివాసస్థానం. ప్రభూ, సమస్త లోకములు నీ పాదాలకు నమస్కరిస్తాయి; నేను ప్రార్థిస్తున్నాను—నాపై ప్రసన్నుడవు.
Verse 82
न मे स्थादपराधो5यं महादेवातिसाहसात् | कृतो मयायमज्ञानाद विमर्दो यस्त्वया सह | शरणं प्रतिपन्नाय तत् क्षमस्वाद्य शंकर
మహాదేవుని పట్ల చేసిన ఈ అతిసాహసపు అపరాధం నాపై నిలవకూడదు. అజ్ఞానవశాత్తు నేను నీతో ఈ ఘర్షణకు దిగితిని. శంకరా, ఇప్పుడు శరణు పొందిన నన్ను దయచేసి నేడు క్షమించుము.
Verse 83
महादेव! अत्यन्त साहसवश मैंने जो आपके साथ यह युद्ध किया है, इसमें मेरा अपराध नहीं है। यह अनजानमें मुझसे बन गया है। शंकर! मैं अब आपकी शरणमें आया हूँ। आप मेरी उस धृष्टताको क्षमा करें ।।
వైశంపాయనుడు అన్నాడు—జనమేజయా! అప్పుడు మహాతేజస్సుగల వృషభధ్వజుడు భగవాన్ శివుడు నవ్వుతూ అర్జునుని సుందరమైన భుజాన్ని పట్టుకొని ఫాల్గుణునితో—“నేను నిన్ను క్షమించితిని” అని చెప్పెను.
Verse 84
परिष्वज्य च बाहुभ्यां प्रीतात्मा भगवान् हर: । पुन: पार्थ सान्त्वपूर्वमुवाच वृषभध्वज:
అప్పుడు ప్రీతాత్ముడైన భగవాన్ హరుడు తన రెండు భుజాలతో అతనిని ఆలింగనం చేసెను; తరువాత వృషభధ్వజుడు పార్థునితో సాంత్వనగా మళ్లీ పలికెను.
Frequently Asked Questions
The chapter implicitly balances the pursuit of extraordinary martial capability with the requirement of ethical legitimacy: power is sought for a defined duty-bound objective, yet must be acquired through restraint and divine sanction rather than personal ambition.
The text presents disciplined perseverance and diminishing attachment as prerequisites for higher capability: resolve is demonstrated through graduated self-limitation, indicating that inner governance precedes effective outer action.
No explicit phalaśruti formula appears here; instead, the chapter provides meta-validation through Śiva’s statement that he knows Arjuna’s intention and will grant the desired end, functioning as narrative authorization for the spiritual efficacy of the tapas.
Read Mahabharata in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.