Shloka 31
इन्द्रजिद्-लक्ष्मणयुद्धम्
Indrajit and Lakṣmaṇa: Escalation through Concealment
उस समय बिना सिरके धड़ और बिना धड़के सिर समस्त रणभूमिको आच्छादित करके बिखरे पड़े थे ।। श्वगृध्रकड़ककाकोलभासगोमायुवायसा: । अतृप्य॑ंस्तत्र वीराणां हतानां मांसशोणितै:,वहाँ मारे गये वीरोंके मांस तथा रक्तसे कुत्ते, गीध, कंक (सफेद चीलें), काकोल (पहाड़ी कौए) चीलें, गीदड़ और कौए तृप्त हो रहे थे
tatra śvagṛdhrakaṅkakākolabhāsagomāyuvāyasāḥ atṛpyanta vīrāṇāṃ hatānāṃ māṃsaśoṇitaiḥ |
వైశంపాయనుడు పలికెను— ఆ సమయంలో శిరస్సులేని దేహములు, దేహములేని శిరస్సులు సమస్త యుద్ధభూమిని కప్పివేసి చెల్లాచెదురుగా పడి ఉండెను. అక్కడ హతులైన వీరుల మాంసరక్తములతో కుక్కలు, గద్దలు, కంకపక్షులు, కాకోలములు, భాసపక్షులు, నక్కలు, కాకులు తృప్తి లేకుండా భక్షించుచుండిరి.
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
The verse underscores the moral and existential cost of violence: even ‘heroes’ end as bodies consumed by scavengers, reminding the listener that warfare—especially when driven by adharma—reduces human glory to impermanence and suffering.
Vaiśampāyana describes a battlefield aftermath where severed bodies lie scattered, and scavenging animals and birds feed endlessly on the flesh and blood of the fallen warriors.