Previous Verse
Next Verse

Shloka 8

दुर्योधनस्य प्रायोपवेशः — शकुनिसान्त्वनम् तथा कृत्याह्वानम्

Duryodhana’s Fast: Śakuni’s Consolation and the Summoning of a Kṛtyā

“उन सब बातोंपर तथा और भी पाण्डवोंके लिये जो विलाप किया गया है, उसपर विचार करके मैं किसी निश्चयपर नहीं पहुँच पाता कि द्वैतवनमें चलूँ या न चलूँ ।। ममापि हि महान्‌ हर्षो यदहं भीमफाल्गुनौ । क्लिष्टावरण्ये पश्येयं कृष्णया सहिताविति,“यदि मैं भीमसेन तथा अर्जुनको द्रौपदीके साथ वनमें क्लेश उठाते देख सकूँ, तो मुझे भी बड़ी प्रसन्नता होगी

vaishampāyana uvāca | tāsu sarvāsu vārtāsu tathānyac ca yudhiṣṭhiram prati pāṇḍavānāṃ vilāpiteṣu ca vicārya nāhaṃ niścayaṃ prāpnomi dvaitavanaṃ gaccheyaṃ na vā | mamāpi hi mahān harṣo yad ahaṃ bhīma-phālgunaū kliṣṭāraṇye paśyeyaṃ kṛṣṇayā sahitāv iti |

ఆ మాటలన్నిటినీ, పాండవుల కోసం మరింతగా చేసిన విలాపాన్నీ ఆలోచించినా—నేను దృఢ నిర్ణయానికి రాలేకపోతున్నాను: ద్వైతవనానికి వెళ్లాలా వద్దా. అయినా కృష్ణా (ద్రౌపది)తో కలిసి భీముడు, ఫాల్గునుడు (అర్జునుడు) అరణ్యకష్టాలు భరిస్తున్న దృశ్యాన్ని నేను చూడగలిగితే, నాకూ మహా హర్షం కలుగుతుంది.

ममof me / my
मम:
सम्बन्ध
TypePronoun
Rootअस्मद्
Form—, षष्ठी, एकवचन
अपिalso, even
अपि:
TypeIndeclinable
Rootअपि
हिindeed, for
हि:
TypeIndeclinable
Rootहि
महान्great
महान्:
TypeAdjective
Rootमहान्त्
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
हर्षःjoy, delight
हर्षः:
कर्ता
TypeNoun
Rootहर्ष
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
यत्that (fact) / because
यत्:
TypePronoun
Rootयद्
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन
अहम्I
अहम्:
कर्ता
TypePronoun
Rootअस्मद्
Form—, प्रथमा, एकवचन
भीमBhima
भीम:
कर्म
TypeNoun (proper)
Rootभीम
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
फाल्गुनौPhalguna (Arjuna)
फाल्गुनौ:
कर्म
TypeNoun (proper)
Rootफाल्गुन
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
क्लिष्टafflicted, distressed
क्लिष्ट:
TypeAdjective (past participle)
Rootक्लिश्
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन
अरण्येin the forest
अरण्ये:
अधिकरण
TypeNoun
Rootअरण्य
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन
पश्येयम्may I see
पश्येयम्:
TypeVerb
Rootदृश्
Formविधिलिङ् (optative), उत्तम, एकवचन
कृष्णयाwith Krishna (Draupadi)
कृष्णया:
करण
TypeNoun (proper)
Rootकृष्णा
Formस्त्रीलिङ्ग, तृतीया, एकवचन
सहितौtogether, accompanied
सहितौ:
TypeAdjective
Rootसहित
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, द्विवचन
इतिthus (quotative)
इति:
TypeIndeclinable
Rootइति

वैशम्पायन उवाच

V
Vaiśampāyana
P
Pāṇḍavas
D
Dvaitavana (Dvaita forest)
B
Bhīma (Bhīmasena)
P
Phālguna (Arjuna)
K
Kṛṣṇā (Draupadī)

Educational Q&A

The verse highlights ethical deliberation (niścaya) in the face of emotional reports and lamentation: one should reflect carefully before acting, yet also recognizes the moral value of standing near those who endure hardship with integrity.

Vaiśampāyana describes a speaker’s inner conflict about whether to go to Dvaitavana. Despite uncertainty, he expresses a strong desire to see Bhīma and Arjuna with Draupadī in the harsh forest, emphasizing their shared suffering during exile.