Shloka 12
दुर्योधनस्य प्रायोपवेशः — शकुनिसान्त्वनम् तथा कृत्याह्वानम्
Duryodhana’s Fast: Śakuni’s Consolation and the Summoning of a Kṛtyā
उपायं न तु पश्यामि येन गच्छेम तद् वनम् | यथा चाभ्यनुजानीयाद् गच्छन्तं मां महीपति:,'परन्तु मुझे कोई ऐसा उपाय नहीं दिखायी देता, जिससे हमलोग द्वैतवनमें जा सकें; अथवा महाराज मुझे वहाँ जानेकी आज्ञा दे दें!
upāyaṃ na tu paśyāmi yena gacchema tad vanam | yathā cābhyanujānīyād gacchantaṃ māṃ mahīpatiḥ ||
వైశంపాయనుడు అన్నాడు— “ఆ వనానికి మనం వెళ్లగలిగే మార్గోపాయం నాకు కనబడటం లేదు; అలాగే భూపతి నాకు అక్కడికి వెళ్లుటకు అనుమతి ఇస్తాడని కూడా కనిపించడం లేదు.”
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
The verse highlights the ethical necessity of proper authorization and lawful means: even a desired journey should be undertaken through an appropriate upāya (legitimate method) and with the ruler’s consent, reflecting respect for social order and dharma.
Vaiśampāyana expresses a practical difficulty: he cannot see a workable plan to reach the intended forest, and he also doubts that the king will permit his departure—signaling an obstacle that must be resolved before the journey can proceed.