Shloka 13
विन्ध्यवृद्धिनिवारणम् — The Restraint of the Vindhya
Agastya’s Injunction
स्वाध्याय और वषट्त्कार बंद हो गये। यज्ञोत्सव आदि कार्य नष्ट हो गये। कालेयोंके भयसे पीड़ित हुए सम्पूर्ण जगतमें कहीं कोई उत्साह नहीं रह गया था ।। एवं संक्षीयमाणाश्न मानवा मनुजेश्वर । आत्मत्राणपराभीता: प्राद्रवन्त दिशो भयात्,नरेश्वर! इस प्रकार दिन-दिन नष्ट होनेवाले मनुष्य भयभीत हो अपनी रक्षाके लिये चारों दिशाओंमें भाग गये
svādhyāyaś ca vaṣaṭkāraś ca bandhāṃ gatāḥ | yajñotsavādayaḥ karmāṇi naṣṭāni | kāleyabhayapīḍite samaste jagati kvacid api nāsīd utsāhaḥ || evaṃ saṃkṣīyamāṇāś ca mānavā manu-jeśvara | ātmatrāṇaparā bhītāḥ prādravan diśo bhayāt ||
స్వాధ్యాయం, ‘వషట్’కారం మౌనమయ్యాయి; యజ్ఞోత్సవాది క్రియలు నశించాయి. కాళేయుల భయంతో పీడితమైన సమస్త లోకంలో ఎక్కడా ఉత్సాహం మిగలలేదు. అట్లే, ఓ మనుజేశ్వరా, రోజురోజుకూ క్షీణిస్తున్న మనుష్యులు భయభ్రాంతులై, ప్రాణరక్షణమే పరమంగా భావించి, భయంతో అన్ని దిశలకూ పరుగెత్తారు.
लोगश उवाच
Educational Q&A
When society is ruled by fear and violence, dharma collapses in visible ways: Vedic study, ritual speech, and communal sacrifices cease. The verse highlights that protecting the conditions for learning and worship is a king’s ethical responsibility; otherwise people become consumed by mere survival.
The world is described as being terrorized by the Kāleyas. As a result, sacred recitation and sacrificial rites stop, festivals are destroyed, morale disappears, and people—diminishing day by day—scatter in panic to the four directions seeking safety.