Shloka 10
Udyoga Parva, Adhyāya 72 — Bhīmasena’s counsel on conciliation and Duryodhana’s disposition
एतदेव निमित्तं ते पाण्डवास्तु यथा त्वयि । नान्वतप्यन्त कौपीनं तावत् कृत्वापि दुष्करम्
etad eva nimittaṁ te pāṇḍavās tu yathā tvayi | nānvatapyanta kaupīnaṁ tāvat kṛtvāpi duṣkaram, pāṇḍunandana |
యుధిష్ఠిరుడు పలికెను—ఓ పాండునందనా, ఇదే ప్రధాన ప్రమాణం: కౌరవులు నిన్ను మరియు పాండవులను ఎలా ప్రవర్తించారో, దానికి వారు ఎప్పుడూ పశ్చాత్తాపపడలేదు. వారు నిన్ను కౌపీనము ధరింపజేసి, దీర్ఘకాలం వనవాసపు దుష్కర దుఃఖాన్ని అనుభవింపజేశారు; అయినా వారి హృదయంలో ఖేదం కలగలేదు. ఈ అనుతాపరాహిత్యమే కౌరవులతో నిజమైన సంధి నిలవదనే కారణం.
युधिछिर उवाच
Educational Q&A
A durable peace requires moral accountability. Yudhiṣṭhira argues that the Kauravas’ lack of remorse after inflicting severe humiliation and long exile shows an ethical failure; without repentance, reconciliation becomes unreliable and unjust.
In Udyoga Parva’s pre-war negotiations, Yudhiṣṭhira addresses a Pāṇḍava (Pāṇḍunandana) and points to the Kauravas’ unrepentant conduct—forcing deprivation symbolized by the kaupīna and imposing prolonged exile—as the strongest evidence against trusting a peace settlement.