Shloka 45
Svargārohaṇa-parva Adhyāya 5 — Karmaphala-Nirdeśa and Phalāśruti (कर्मफलनिर्देशः फलश्रुतिश्च)
भरतानां महज्जन्म तस्माद् भारतमुच्यते । महत्त्वाद् भारवत्त्वाच्च महाभारतमुच्यते । निरुक्तमस्य यो वेद सर्वपापै: प्रमुच्यते
bharatānāṃ mahaj janma tasmād bhāratam ucyate | mahattvād bhāravattvāc ca mahābhāratam ucyate | niruktam asya yo veda sarvapāpaiḥ pramucyate |
వైశంపాయనుడు పలికెను—భరతవంశీయుల మహత్తర జన్మకర్మలను వర్ణించుటవలన దీనిని ‘భారతం’ అంటారు. మహత్తులో విస్తారమై, భావభారంలో గంభీరమై ఉండుటవలన దీనిని ‘మహాభారతం’ అని కూడా పిలుస్తారు. ఈ గ్రంథపు ఈ వ్యుత్పత్తి-అర్థాన్ని యథార్థంగా తెలిసినవాడు సమస్త పాపముల నుండి విముక్తుడగును.
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
The verse teaches that the epic’s very name encodes its purpose and authority: it narrates the exalted lineage and deeds of the Bharatas, and it is ‘great’ and ‘weighty’ in meaning. Understanding this (not merely reciting it) is presented as spiritually purifying, freeing one from sin.
In Vaiśampāyana’s narration, a brief meta-explanation is given about the title of the text itself—why it is called Bhārata and Mahābhārata—and the religious merit attributed to knowing this derivation.