Shloka 6
धन-राजधर्म संवादः
Discourse on Wealth and Royal Duty
यो हााजिजीविषेद् भैक्ष्यं कर्मणा नैव कस्यचित् । समारम्भान् बुभूषेत हतस्वस्तिरकिंचन: । सर्वलोकेषु विख्यातो न पुत्रपशुसंहित:,जिसके कल्याणका साधन नष्ट हो गया है, जो निरा दरिद्र है, जिसकी संसारमें कोई ख्याति नहीं है, जो स्त्री-पुत्र और पशु आदिसे सम्पन्न नहीं है तथा जो असमर्थतावश अपने पराक्रमसे किसीके राज्य या धनको लेनेकी इच्छा नहीं कर सकता, उसी मनुष्यको भीख माँगकर जीवन-निर्वाह करनेकी अभिलाषा रखनी चाहिये
yo hājijīviṣed bhaikṣyaṁ karmaṇā naiva kasyacit | samārambhān bubhūṣeta hatasvastir akiñcanaḥ | sarvalokeṣu vikhyāto na putrapaśusaṁhitaḥ ||
అర్జునుడు అన్నాడు— తన శ్రమతో సంపాదించగల సామర్థ్యం ఉన్నవాడు భిక్షతో జీవించాలని కోరకూడదు. కానీ శుభసాధనాలు నశించినవాడు, పూర్తిగా దరిద్రుడూ నిరాశ్రయుడూ అయినవాడు, లోకంలో ఖ్యాతి లేనివాడు, భార్యా-పుత్ర-పశుసంపదలతో కూడని వాడు, మరియు అశక్తి వల్ల ధైర్యకార్యాలు చేసి ఇతరుల ధనం లేదా రాజ్యాన్ని బలవంతంగా పొందలేని వాడు—అటువంటి వాడికి భిక్షతో జీవననిర్వాహం కోరడం సముచితం.
अर्जुन उवाच
Educational Q&A
Begging is not presented as a first resort: one should live by one’s own work when capable. Yet when a person is truly ruined—without resources, support, or capacity for enterprise—alms may be an ethically permissible means of survival.
In the Shanti Parva’s ethical discussions, Arjuna voices a principle about rightful livelihood: he contrasts self-earned sustenance with begging, allowing the latter only under extreme helplessness and destitution.