Shloka 36
Āśrama-dharma: Duties of the Four Life-Stages (आश्रमधर्मः)
शूद्रेण तु न हातव्यो भर्ता कस्याज्चिदापदि । अतिरेकेण भर्तव्यो भर्ता द्रव्यपरिक्षये,यदि स्वामी संतानहीन हो तो सेवा करनेवाले शूद्रको ही उसके लिये पिण्डदान करना चाहिये। यदि स्वामी बूढ़ा या दुर्बल हो तो उसका सब प्रकारसे भरण-पोषण करना चाहिये। किसी आप त्तिमें भी शूद्रकों अपने स्वामीका परित्याग नहीं करना चाहिये। यदि स्वामीके धनका नाश हो जाय तो शूद्रको अपने कुट॒म्बके पालनसे बचे हुए धनके द्वारा उसका भरण- पोषण करना चाहिये
śūdreṇa tu na hātavyo bhartā kasyācid āpadi | atirekeṇa bhartavyo bhartā dravya-parikṣaye ||
భీష్ముడు పలికెను—ఏ ఆపదలోనూ శూద్రుడు తన స్వామిని విడిచిపెట్టకూడదు, హాని చేయకూడదు. ముఖ్యంగా స్వామి ధనం క్షీణించినప్పుడు, మరింత శ్రద్ధతో అతనిని పోషించవలెను.
भीष्म उवाच
Educational Q&A
The verse teaches steadfast duty: a servant (here, a Śūdra) should not forsake his master in crisis, and should instead provide heightened support, especially when the master’s resources are depleted.
In the Śānti Parva’s dharma-instruction setting, Bhīṣma is laying down norms of conduct and social obligations, specifying how service should intensify when the master faces adversity or loss of wealth.