Shloka 47
Prāyaścitta-vidhāna: Tapas, Dāna, Vrata, and Proportional Expiation (प्रायश्चित्तविधानम्)
यथा षण्ढो5फल: स्त्रीषु यथा गौर्गवि चाफला । शकुनिर्वाप्यपक्ष: स्यान्निर्मन्त्रो ब्राह्मणस्तथा,“जैसे नपुंसक मनुष्य स्त्रियोंके पास जाकर निष्फल होता है, गाय गायसे ही संयुक्त होनेपर कोई फल नहीं दे सकती और जैसे बिना पंखका पक्षी उड़ नहीं सकता, उसी प्रकार वेदमन्त्रोंके ज्ञानसे शून्य ब्राह्मण भी व्यर्थ ही होता है
yathā ṣaṇḍho’phalaḥ strīṣu yathā gaur gavi cāphalā | śakunir vāpy apakṣaḥ syān nirmantro brāhmaṇas tathā ||
స్త్రీల మధ్య నపుంసకుడు ఎలా ఫలహీనుడో, ఆవితో ఆవిని కలిపినా ఫలం ఎలా కలగదో, రెక్కలేని పక్షి ఎలా ఎగరలేదో—అలాగే వేదమంత్రజ్ఞానం లేని బ్రాహ్మణుడూ నిరర్థకుడే.
व्यास उवाच
Educational Q&A
The verse teaches that a role is meaningful only when supported by its defining competence: a brāhmaṇa’s purpose is tied to Vedic mantra-knowledge and practice; without it, the title becomes functionally empty—like other things lacking the capacity that makes them effective.
In the didactic flow of Śānti Parva, Vyāsa delivers a moral instruction using vivid analogies to stress that true worth in dharma depends on inner qualification and disciplined learning, not on external designation alone.