Shloka 21

Adhyāya 302: Guṇa-vicāra, Gati-bheda, and the Imperishable State

Yājñavalkya–Janaka

Devanagari script

एष वै विक्रियापन्न: सृजत्यात्मानमात्मना । अहड्कारं महातेजा: प्रजापतिमहंकृतम्‌,ये महातेजस्वी भगवान्‌ हिरण्यगर्भ विकारको प्राप्त हो स्वयं ही अहंकारकी और उसके अभिमानी प्रजापति विराट्की सृष्टि करते हैं

Transliteration

eṣa vai vikriyāpannaḥ sṛjaty ātmānam ātmanā | ahaṅkāraṃ mahātejāḥ prajāpati-mahaṅkṛtam ||

Translation

వసిష్ఠుడు పలికెను—పరమేశ్వరుడు వ్యక్తీకరణ అనే వికారం పొందినప్పుడు, తన శక్తితోనే తన నుండే జగత్తును సృష్టిస్తాడు. ఆ మహాతేజస్సు గలవాడు ముందుగా ‘అహంకార’ాన్ని ప్రక్షేపిస్తాడు; అలాగే ఆ అహంభావ లక్షణముతో కూడిన ప్రజాపతిని (సృష్టి అధిష్ఠాత) కూడా ఉద్భవింపజేస్తాడు—ఇలా వ్యక్త సృష్టిక్రమం ప్రారంభమవుతుంది.

Word by Word

• एषः: this (one)
• एषः: Karta
• Type: Pronoun
• Root: एतद्
• Form: Masculine, Nominative, Singular

• वै: indeed
• Type: Indeclinable
• Root: वै

• विक्रियापन्नः: having entered into modification/change
• विक्रियापन्नः: Karta
• Type: Adjective
• Root: विक्रियापन्न
• Form: Masculine, Nominative, Singular

• सृजति: creates
• Type: Verb
• Root: सृज्
• Form: Present, Indicative, Third, Singular, Parasmaipada

• आत्मानम्: self
• आत्मानम्: Karma
• Type: Noun
• Root: आत्मन्
• Form: Masculine, Accusative, Singular

• आत्मना: by/with (his) self
• आत्मना: Karana
• Type: Noun
• Root: आत्मन्
• Form: Masculine, Instrumental, Singular

• अहङ्कारम्: ego, I-sense
• अहङ्कारम्: Karma
• Type: Noun
• Root: अहङ्कार
• Form: Masculine, Accusative, Singular

• महातेजाः: of great splendor
• महातेजाः: Karta
• Type: Adjective
• Root: महातेजस्
• Form: Masculine, Nominative, Singular

• प्रजापतिम्: Prajapati, lord of creatures
• प्रजापतिम्: Karma
• Type: Noun
• Root: प्रजापति
• Form: Masculine, Accusative, Singular

• अहंकृतम्: made/produced by ego (or: ego-made)
• अहंकृतम्: Karma
• Type: Adjective
• Root: अहंकृत
• Form: Masculine, Accusative, Singular

Speaker

वसिष्ठ उवाच

Characters & Entities

• Vasiṣṭha
• Ātman (the Supreme Self)
• Ahaṅkāra
• Prajāpati
• Hiraṇyagarbha (implied by the accompanying gloss)