Shloka 22
Adhyāya 302: Guṇa-vicāra, Gati-bheda, and the Imperishable State
Yājñavalkya–Janaka
अव्यक्ताद् व्यक्तमापन्नं विद्यासर्ग वदन्ति तम् । महान्तं चाप्यहड़कारमविद्यासर्गमेव च
avyaktād vyaktam āpannaṃ vidyāsargaṃ vadanti tam | mahāntaṃ cāpy ahaṅkāram avidyāsargam eva ca ||
వసిష్ఠుడు పలికెను—అవ్యక్తం నుండి వ్యక్తంగా మారి ప్రదర్శితమయ్యే సృష్టిని ‘విద్యా-సర్గ’ అంటారు. కానీ ‘మహత్’ తత్త్వం మరియు ‘అహంకార’ం ఉద్భవం ‘అవిద్యా-సర్గ’గానే చెప్పబడుతుంది.
वसिष्ठ उवाच
Educational Q&A
The verse distinguishes two modes of ‘creation’: the movement from the unmanifest to manifest nature is termed vidyā-sarga (aligned with discernment), while the arising of Mahat and Ahaṅkāra is termed avidyā-sarga because it supports ego-based misidentification and bondage unless rightly understood.
In Śānti Parva’s philosophical instruction, Vasiṣṭha explains a Sāṅkhya-style account of manifestation, classifying stages of cosmic evolution and indicating which principles tend to aid knowledge and which tend to entangle beings through ego and ignorance.