Shloka 4
Adhyāya 272: Vṛtrasya Dharmiṣṭhatā, Indrasya Mohaḥ, Vasiṣṭha-upadeśaḥ
Vṛtra’s dharmic stature; Indra’s disorientation; Vasiṣṭha’s counsel
Devanagari script
ततस्तदर्थ यतते कर्म चारभते महत् | इष्टानां रूपगन्धानामभ्यासं च चिकीर्षति,तत्पश्चात् जिसके प्रति राग होता है, उसे पानेके लिये वह प्रयत्न करता है। बड़े-बड़े कार्योंका आरम्भ करता है। वह अपने इच्छित रूप और गन्ध आदिका बारंबार सेवन करना चाहता है
Transliteration
tatas tadarthaṃ yatate karma cārabhate mahat | iṣṭānāṃ rūpagandhānām abhyāsaṃ ca cikīrṣati ||
Translation
భీష్ముడు అన్నాడు— ఆ తరువాత అదే ప్రియవిషయార్థం మనిషి శ్రమించి గొప్ప కార్యాలను ప్రారంభిస్తాడు. తనకు ఇష్టమైన రూపాలు, గంధాలు మొదలైన వాటిని మళ్లీ మళ్లీ అనుభవిస్తూ నిరంతరం అలవాటు చేసుకోవాలని కోరుకుంటాడు.
Word by Word
ततःthen, thereafter
ततः:
Adhikarana
TypeIndeclinable
Rootततः (तद्-प्रातिपदिकात् अव्यय)
Formavyaya
तदर्थम्for that purpose
तदर्थम्:
Adhikarana
TypeNoun
Rootतदर्थ (प्रातिपदिक)
Formneuter, accusative, singular
यततेstrives, makes effort
यतते:
Karta
TypeVerb
Rootयत् (धातु)
Formpresent, 3rd person, singular, Ātmanepada
कर्मan action, work
कर्म:
Karma
TypeNoun
Rootकर्मन् (प्रातिपदिक)
Formneuter, accusative, singular
चand
च:
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formavyaya
आरभतेundertakes, begins
आरभते:
Karta
TypeVerb
Rootरभ्/रम्भ् (धातु) + आ- (उपसर्ग)
Formpresent, 3rd person, singular, Ātmanepada
महत्great, large
महत्:
Karma
TypeAdjective
Rootमहत् (प्रातिपदिक)
Formneuter, accusative, singular
इष्टानाम्of desired (things)
इष्टानाम्:
Adhikarana
TypeAdjective
Rootइष्ट (प्रातिपदिक; √इष्/इच्छ्-भावार्थे, 'desired')
Formneuter, genitive, plural
रूपगन्धानाम्of forms and smells
रूपगन्धानाम्:
Adhikarana
TypeNoun
Rootरूपगन्ध (प्रातिपदिक)
Formneuter, genitive, plural
अभ्यासम्repeated practice/indulgence
अभ्यासम्:
Karma
TypeNoun
Rootअभ्यास (प्रातिपदिक)
Formmasculine, accusative, singular
चand
च:
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formavyaya
चिकीर्षतिwishes to do, intends
चिकीर्षति:
Karta
TypeVerb
Rootकृ (धातु) (desiderative: चिकीर्ष-)
Formpresent, 3rd person, singular, Parasmaipada (desiderative)
Speaker
भीष्म उवाच
Characters & Entities
B
BhishmaVerse Rasa (Emotional Essence)
Sandhi Notes