Shloka 37
Śānti-parva 168: Śoka-nivṛtti-buddhi (The Cognition that Reduces Grief) and Piṅgalā’s Nairāśya
नाकामतो ब्राह्मुणा: स्वन्नमर्थान् नाकामतो ददति ब्राह्मणेभ्य: । नाकामतो विविधा लोकचेष्टा तस्मात् काम: प्राक् त्रिवर्गस्य दृष्ट:,बिना किसी कामनाके ब्राह्मण अच्छे अन्नका भी भोजन नहीं करते और बिना कामनाके कोई ब्राह्मणोंको धनका दान नहीं करते हैं। जगतके प्राणियोंको जो नाना प्रकारकी चेष्टा होती है वह बिना कामनाके नहीं होती; अतः त्रिवर्गमें कामका ही प्रथम एवं प्रधान स्थान देखा गया है
nākāmato brāhmaṇāḥ svannam arthān nākāmato dadati brāhmaṇebhyaḥ | nākāmato vividhā lokaceṣṭā tasmāt kāmaḥ prāk trivargasya dṛṣṭaḥ ||
కోరిక లేకపోతే బ్రాహ్మణులు కూడా శ్రేష్ఠమైన అన్నాన్ని భుజించరు; కోరిక లేకపోతే ఎవ్వరూ బ్రాహ్మణులకు ధనదానం చేయరు. లోకంలో ప్రాణుల నానావిధ ప్రయత్నాలు కోరిక లేకుండా పుట్టవు; అందుచేత త్రివర్గంలో కామమే ముందుగా, ప్రధానంగా దర్శించబడింది.
भीमयेन उवाच
Educational Q&A
Desire (kāma) is presented as a primary driver of human and worldly activity: eating, giving, and general striving typically arise from some wish or motive. Hence, in practical life, kāma is seen as preceding and energizing the other aims within the trivarga (dharma–artha–kāma).
In the Śānti Parva’s reflective discourse on conduct and life-goals, Bhīma argues from everyday observation—food, charity, and worldly effort—to claim that desire underlies most actions, and thus occupies a foremost place among the three human aims.