Shloka 13
Gautama’s Flight, the Enchanted Grove, and the Arrival of Rājadharma
Nāḍījaṅgha
Devanagari script
अमार्सर्य बुधा: प्राहुर्दाने धर्मे च संयम: । अवस्थितेन नित्यं च सत्येनामत्सरी भवेत्
Translation
దానం చేయునప్పుడు, ధర్మాన్ని ఆచరించునప్పుడు మనస్సును సంయమించుట—అంటే ఆ విషయంలో ఇతరుల పట్ల అసూయ లేకుండుట—దీనినే పండితులు “మత్సరాభావం” అంటారు. నిత్యం సత్యాన్ని ఆచరించుట వలననే మనిషి మత్సరరహితుడవుతాడు.
Word by Word
अमार्सर्यम्non-envy, freedom from jealousy
अमार्सर्यम्:
Karta
TypeNoun
Rootअ-मार्सर्य
FormNeuter, Nominative, Singular
बुधाःthe wise (people)
बुधाः:
Karta
TypeNoun
Rootबुध
FormMasculine, Nominative, Plural
प्राहुःsaid, have declared
प्राहुः:
TypeVerb
Rootप्र-आह् (√अह्/√आह्)
FormPerfect, Third, Plural
दानेin giving, in charity
दाने:
Adhikarana
TypeNoun
Rootदान
FormNeuter, Locative, Singular
धर्मेin dharma, in righteous conduct
धर्मे:
Adhikarana
TypeNoun
Rootधर्म
FormMasculine, Locative, Singular
चand
च:
TypeIndeclinable
Rootच
संयमःself-restraint, control
संयमः:
Karta
TypeNoun
Rootसंयम
FormMasculine, Nominative, Singular
अवस्थितेनby being steady/established
अवस्थितेन:
Karana
TypeAdjective
Rootअव-स्था (√स्था) → अवस्थित (क्त)
FormNeuter, Instrumental, Singular
नित्यम्always, constantly
नित्यम्:
TypeIndeclinable
Rootनित्य
चand
च:
TypeIndeclinable
Rootच
सत्येनby truth, through truthfulness
सत्येन:
Karana
TypeNoun
Rootसत्य
FormNeuter, Instrumental, Singular
अमत्सरीfree from envy
अमत्सरी:
Karta
TypeAdjective
Rootअ-मत्सरिन्
FormMasculine, Nominative, Singular
भवेत्may become, should be
भवेत्:
TypeVerb
Root√भू
FormOptative, Third, Singular
Speaker
भीष्म उवाच
Dharma Sankata (Moral Dilemma)
Verse Rasa (Emotional Essence)
Philosophical Teaching
Political Layer
Meter (Chandas)
Sandhi Notes