Shloka 12
Gautama’s Flight, the Enchanted Grove, and the Arrival of Rājadharma
Nāḍījaṅgha
दमो नान्यस्पृहा नित्य॑ गाम्भीर्य धैर्यमेव च । अभयं रोगशमनं ज्ञानेनैतदवाप्यते
bhīṣma uvāca | damo nānyaspṛhā nityaṁ gāmbhīryaṁ dhairyam eva ca | abhayaṁ rogaśamanaṁ jñānenaitad avāpyate ||
ఇతరుల వస్తువులపై ఆశ లేకుండుట, నిత్యం గాంభీర్యం మరియు ధైర్యం కలిగి ఉండుట, భయాన్ని విడిచిపెట్టుట, మనస్సులోని వ్యాధులను శాంతింపజేయుట—ఇవే “దమం” (మన-ఇంద్రియ సంయమం) యొక్క లక్షణాలు. ఇది సత్యజ్ఞానంతో పొందబడుతుంది.
भीष्म उवाच
Educational Q&A
Bhishma defines dama (self-restraint) through concrete traits—non-covetousness, composure, patience, fearlessness, and the soothing of mental afflictions—and states that these are achieved through jñāna (true knowledge and discernment).
In the Shanti Parva’s instruction on dharma and inner discipline, Bhishma continues advising Yudhishthira by describing the marks of self-control and explaining that wisdom is the means to attain it.