Shloka 33

कपोत-लुब्धकसंवादः — Hunter’s Remorse and Renunciatory Resolve

Devanagari script

वष्ट: क्षत्रियधर्मोडयं सौहृदं त्वयि मे स्थितम्‌ । उग्रकर्मणि सृष्टोडसि तस्मादू राज्यं प्रशाधि वै,वत्स! यह क्षत्रियधर्म कष्टसाध्य है। तुम्हारे ऊपर मेरा स्नेह है, इसलिये कहता हूँ। विधाताने तुम्हें उग्र कर्मके लिये ही उत्पन्न किया है; इसलिये तुम अपने धर्ममें स्थित होकर राज्यका शासन करो

Transliteration

kaṣṭaḥ kṣatriyadharmo 'yaṃ sauhṛdaṃ tvayi me sthitam | ugrakarmaṇi sṛṣṭo 'si tasmād rājyam praśādhi vai, vatsa ||

Translation

భీష్ముడు పలికెను—వత్సా! క్షత్రియధర్మం ఆచరించుట కష్టసాధ్యం. నీపై నాకు స్నేహమున్నందుననే ఇలా చెబుతున్నాను. విధాత నిన్ను కఠిన కార్యములకై సృష్టించాడు; కనుక స్వధర్మమున నిలిచి రాజ్యాన్ని పాలించి నిర్వహించుము.

Word by Word

• {'kaṣṭaḥ': 'difficult, arduous', 'kṣatriya-dharmaḥ': 'the duty/ethical code of a warrior-ruler', 'ayam': 'this', 'sauhṛdam': 'affection, goodwill, heartfelt friendship', 'tvayi': 'toward you / in you', 'me': 'my', 'sthitam': 'is established, abides', 'ugra-karmaṇi': 'in fierce/rigorous action

• in stern deeds', 'sṛṣṭaḥ asi': 'you have been created/appointed

• you are brought forth', 'tasmāt': 'therefore', 'rājyam': 'the kingdom

• royal authority', 'praśādhi': 'rule, govern, administer (imperative)', 'vai': 'indeed, surely (emphatic particle)', 'vatsa': 'dear child

Speaker

भीष्म उवाच

Characters & Entities

• Bhishma

Educational Q&A

What is the core teaching?

Bhishma emphasizes that kshatriya-dharma is demanding, yet one must not evade it; being suited (and destined) for stern responsibilities, the addressee should uphold svadharma by governing the kingdom with firmness and discipline.

What is happening in the narrative?

In Shanti Parva, Bhishma instructs the king on righteous rule. Here he speaks with personal affection, urging the listener to accept the harsh obligations of warrior-kingship and to administer the realm according to duty.