Shloka 61
आपद्धर्मनिर्णयः — विश्वामित्र-श्वपचसंवादः
Apaddharma Determination: Dialogue of Viśvāmitra and the Śvapaca
अर्थयुक्तिमिमां तत्र यथाभूतां निशामय । तव जीवितमिच्छामि त्वं ममेच्छसि जीवितम्,“बिलाव! हम दोनोंके प्रयोजनका जो यह संयोग आ बना है, उसे यथार्थरूपसे सुनो। मैं तुम्हारे जीवनकी रक्षा चाहता हूँ और तुम मेरे जीवनकी रक्षा चाहते हो
arthayuktim imāṁ tatra yathābhūtāṁ niśāmaya | tava jīvitam icchāmi tvaṁ mam ecchasi jīvitam ||
మన ప్రయోజనానికి తగిన ఈ యుక్తిని యథార్థంగా వినుము. నేను నీ జీవితం కాపాడదలచుకున్నాను; నీవు నా జీవితం కాపాడదలచుకున్నావు.
भीष्म उवाच
Educational Q&A
The verse frames an ethical appeal grounded in clear-eyed realism (yathābhūtam): when two parties are mutually dependent for survival, one should recognize the shared interest and act with reciprocal protection rather than hostility.
Bhishma introduces a practical argument to the listener, asking them to hear the situation as it truly is: each wants the other to live, implying a relationship of mutual safeguarding and a basis for cooperation.