Shloka 18
तौ हि संजय दुःखार्तो विज्ञाप्यौ वचनाद्धि मे । इष्टं भृत्या भृता: सम्यग् भू: प्रशास्ता ससागरा,“मेरे माता-पिता युद्धधर्मके ज्ञाता हैं। वे दोनों मेरी मृत्युका समाचार सुनकर दुःखसे आतुर हो जायाँगे। तुम मेरे कहनेसे उन्हें यह संदेश देना कि मैंने यज्ञ किये, जो भरण-पोषण करनेयोग्य थे, उनका पालन किया और समुद्रपर्यन्त पृथ्वीका अच्छी तरह शासन किया
tau hi sañjaya duḥkhārto vijñāpyau vacanād dhi me | iṣṭaṃ bhṛtyā bhṛtāḥ samyag bhūḥ praśāstā sasāgarā ||
సంజయుడు అన్నాడు—ఓ సంజయా, నా మరణవార్త విన్నాక ఆ తల్లిదండ్రులు తప్పక శోకంతో ఆర్తులవుతారు. కాబట్టి నా మాటగా వారికి తెలియజెయ్యి—నేను విధివిధానంగా యజ్ఞాలు చేశాను, ఆశ్రితులను సక్రమంగా పోషించాను, మరియు సముద్రసహిత భూమిని సరిగా పాలించాను.
संजय उवाच
Educational Q&A
Even amid the certainty of death in war, one’s moral accounting is framed through dharma: performing prescribed rites, protecting dependents, and ruling justly. The verse presents ethical kingship and responsibility to others as the measure of a life’s worth.
The speaker anticipates that his parents will be devastated upon hearing of his death and instructs Sanjaya to deliver a consoling report: that he fulfilled sacrificial duties, cared for those under his protection, and governed the realm properly to its farthest limits.