Shloka 49
कुमाराभिषेकप्रश्नः — Inquiry into Kumāra (Skanda) Investiture at Sarasvatī
उस यज्ञके अन्तमें देवताओंके साथ दानवों, दैत्यों तथा राक्षसोंका महान् एवं भयंकर तारकामय संग्राम हुआ था, जिसमें स्कन्दने तारकासुरका वध किया था ।। सैनापत्यं लब्धवान् देवतानां महासेनो यत्र दैत्यान्तकर्ता | साक्षाच्चैवं न्यवसत् कार्तिकेय: सदा कुमारो यत्र स प्लक्षराज:,उसीमें दैत्यविनाशक महासेन कार्तिकेयने देवताओंका सेनापतित्व ग्रहण किया था। जहाँ वह पाकड़का श्रेष्ठ वृक्ष है, वहाँ साक्षात् कुमार कार्तिकेय इस तीर्थमें सदा निवास करते हैं
vaiśaṃpāyana uvāca |
tasya yajñasya ante devaiḥ sārdhaṃ dānavadaityarākṣasānāṃ mahān bhayaṅkaraś ca tārakāmayaḥ saṅgrāmo 'bhavat, yasmin skandena tārakāsuro hataḥ ||
saināpatyaṃ labdhavān devatānāṃ mahāseno yatra daityāntakartā |
sākṣāc caivaṃ nyavasat kārtikeyaḥ sadā kumāro yatra sa plakṣarājaḥ ||
వైశంపాయనుడు పలికెను—ఆ యజ్ఞాంతమున దేవతలతో దానవ, దైత్య, రాక్షసుల మధ్య ‘తారక’ అనే మహాభయంకర సంగ్రామము జరిగింది; అందులో స్కందుడు తారకాసురుని వధించెను. అక్కడే దైత్యాంతకుడైన మహాసేన కార్తికేయుడు దేవసేనకు సేనాపతిత్వమును స్వీకరించెను. ప్లక్షవృక్షరాజు ఉన్న చోట, ఆ తీర్థమున సాక్షాత్తు చిరయౌవనుడైన కుమార కార్తికేయుడు సదా నివసించునని శ్రుతి.
वैशग्पायन उवाच
Educational Q&A
The verse links sacred order (yajña and tīrtha) with the ethical necessity of protection: when destructive forces threaten the world, rightful authority is entrusted to a capable guardian (Kārtikeya as commander). It frames warfare as dharmic only when it serves the restraint of adharma and the safeguarding of cosmic and social stability.
At the end of a sacrifice, a fierce battle erupts between the gods and hostile beings (Dānavas, Daityas, Rākṣasas). Skanda/Kārtikeya kills Tārakāsura, receives the post of commander-in-chief of the gods, and is described as dwelling in person at a particular tīrtha marked by a foremost plakṣa tree.