Shloka 48
कुमाराभिषेकप्रश्नः — Inquiry into Kumāra (Skanda) Investiture at Sarasvatī
जहाँ पूर्वकालमें साक्षात् राजाधिराज सोमने विधिपूर्वक राजसूय-यज्ञका अनुष्ठान किया था। उस श्रेष्ठ यजञ्ञमें बुद्धिमान विप्रवर महात्मा अत्रिने होताका कार्य किया था ।। यस्यान्ते5 भूत् सुमहद् दानवानां दैतेयानां राक्षसानां च देवै: । यस्मिन् युद्ध तारकाख्य॑ सुतीव्र यत्र स्कन्दस्तारकाख्यं जघान
yatra pūrvakāle sākṣāt rājādhirājaḥ somo vidhivat rājasūya-yajñam anuṣṭhitavān | tasmin śreṣṭhe yajñe buddhimān vipravaro mahātmā atriṇe hotṛ-kāryaṃ kṛtavān || yasyānte 'bhūt sumahat dānavānāṃ daiteyānāṃ rākṣasānāṃ ca devaiḥ | yasmin yuddhe tārakākhyaṃ sutīvraṃ yatra skandas tārakākhyaṃ jaghāna ||
వైశంపాయనుడు పలికెను—ఆ స్థలమున పూర్వకాలమున సాక్షాత్తు రాజాధిరాజుడైన సోముడు విధివిధానములతో రాజసూయ యజ్ఞమును నిర్వహించెను. ఆ శ్రేష్ఠ యజ్ఞమున బుద్ధిమంతుడైన బ్రాహ్మణశ్రేష్ఠుడు మహాత్మ అత్రి హోతృకార్యమును నిర్వర్తించెను. ఆ యజ్ఞాంతమున దేవతలతో దానవ, దైత్య, రాక్షసుల మధ్య మహాభయంకర సంగ్రామము సంభవించెను—అతి తీవ్రమైన ఆ యుద్ధమున స్కందుడు తారకనామక దైత్యుని సంహరించెను.
वैशग्पायन उवाच
Educational Q&A
The verse links rightful sovereignty and ritual propriety (vidhivat rājasūya) with the maintenance of cosmic order: when dharma is upheld through correct rites and qualified priests, destructive forces are ultimately checked, symbolized by Skanda’s slaying of Tāraka.
Vaiśaṃpāyana recalls a sacred location where Soma once performed a Rājasūya with the sage Atri as Hotṛ; the recollection expands into a mythic memory of a great war between gods and demonic hosts, culminating in Skanda killing the demon Tāraka.