Shloka 40
Vasiṣṭhāpavāha: Sarasvatī’s Diversion and Viśvāmitra’s Curse (वसिष्ठापवाहः)
इस प्रकार श्रीमहाभारत शल्यपर्वके अन्तर्गत गदापव॑में बलदेवजीकी तीर्थयात्राके प्रसंगमें सारस्वतोपाख्यानविषयक चालीसवाँ अध्याय पूरा हुआ,ततस्तालकेतुर्महा धर्मकेतु- महात्मा कृतात्मा महादाननित्य: । वसिष्ठापवाहं महा भीमवेगं धृतात्मा जितात्मा समभ्याजगाम तदनन्तर महान् धर्म ही जिनकी ध्वजा है और जिनकी पताकापर ताड़का चिह्न सुशोभित है, वे महात्मा, कृतात्मा, धृतात्मा तथा जितात्मा बलरामजी, जो प्रतिदिन बड़े- बड़े दान किया करते थे, वहाँसे वसिष्ठापवाह नामक तीर्थमें गये, जहाँ सरस्वतीका वेग बड़ा भयंकर है
iti prakāraṁ śrīmahābhārate śalyaparvaṇi antar-gata-gadāparvaṇi baladevasyā tīrthayātrā-prasaṅge sārasvatopākhyāna-viṣayakaś catvāriṁśo 'dhyāyaḥ samāptaḥ | tatas tālaketur mahādharmaketur mahātmā kṛtātmā mahādāna-nityaḥ | vasiṣṭhāpavāhaṁ mahābhīmavegaṁ dhṛtātmā jitātmā samabhyājagāma ||
వైశంపాయనుడు పలికెను—ఇట్లు శ్రీమహాభారత శల్యపర్వంలోని గదాపర్వంలో బలదేవుని తీర్థయాత్రా ప్రసంగమున సారస్వతోపాఖ్యానమున నలభైవ అధ్యాయం సమాప్తమైంది. అనంతరం తాళకేతువు, మహాధర్మధ్వజుడు, మహాత్ముడు, కృతాత్ముడు, ధృతాత్ముడు, జితాత్ముడు, నిత్య మహాదానపరుడు అయిన బలదేవుడు ‘వసిష్ఠాపవాహ’ అనే తీర్థమునకు వెళ్లెను; అక్కడ సరస్వతీ ప్రవాహము భయంకర వేగముతో ప్రవహించుచుండెను।
वैशग्पायन उवाच
Educational Q&A
The verse highlights ethical ideals embodied by Baladeva—steadfast self-control (dhṛtātmā, jitātmā), commitment to dharma (dharma-ketu), and habitual generosity (mahā-dāna-nitya)—and frames pilgrimage as a disciplined, value-oriented practice rather than mere travel.
The narrator marks the completion of the fortieth chapter of the Sārasvata episode within the Gadā section of Śalya Parva, then describes Baladeva proceeding on his tīrtha-yātrā to the sacred place called Vasiṣṭhāpavāha, noted for the fierce current of the Sarasvatī.