Shloka 56
Vasiṣṭhāpavāha: Sarasvatī’s Diversion and Viśvāmitra’s Curse (वसिष्ठापवाहः)
पशूनेतानहं त्यक्त्वा भिक्षिष्ये राजसत्तमम् | राजन! वहाँ महर्षियोंने पांचालोंसे इक्कीस बलवान् और नीरोग बछड़े प्राप्त किये। तब उनमेंसे दल्भपुत्र बकने अन्य सब ऋषियोंसे कहा--“आपलोग इन पशुओंको बाँट लें। मैं इन्हें छोड़कर किसी श्रेष्ठ राजासे दूसरे पशु माँग लूँगा'
paśūn etān ahaṃ tyaktvā bhikṣiṣye rājasattamam | rājan! tatra maharṣibhiḥ pāñcālebhya ekaviṃśatiḥ balavanto nīrogāś ca vatsāḥ prāptāḥ | tataḥ tebhyo dalbhaputro bako 'nyeṣāṃ sarveṣāṃ ṛṣīṇāṃ provāca—“yūyaṃ paśūn imān vibhajadhvam | aham etān parityajya kañcid vararājaṃ gatvā 'nyān paśūn yāciṣye” |
వైశంపాయనుడు పలికెను—“ఈ పశువులను విడిచి నేను రాజసత్తముని వద్ద భిక్ష కోరుదును.” రాజా, అక్కడ మహర్షులు పాంచాలుల నుండి ఇరవై ఒక బలవంతమైన, నిరోగమైన దూడలను పొందిరి. అప్పుడు దల్భపుత్రుడు బకుడు ఇతర ఋషులందరితో ఇలా అన్నాడు—“మీరు ఈ పశువులను పంచుకొనుడి; నేను వీటిని త్యజించి ఏదో శ్రేష్ఠ నరపతిని ఆశ్రయించి మరిన్ని గోపశువులను యాచించెదను.”
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
The verse foregrounds dharmic restraint and communal fairness: one sage voluntarily gives up his claim so the others may divide the available cattle without dispute, and he chooses to seek support elsewhere through legitimate alms (bhikṣā), reflecting ethical dependence on righteous kings rather than grasping at shared resources.
The sages receive twenty-one healthy calves from the Pāñcālas. Baka, son of Dalbha, tells the other sages to distribute the animals among themselves; he renounces his portion and decides to approach another worthy king to request different cattle.