Shloka 423
धृतराष्ट्रविलापः — Dhṛtarāṣṭra’s Lament and Inquiry (Śalya-parva, Adhyāya 2)
निहता बहवो यत्र किमन्यद् भागधेयतः । ये तथा और भी बहुत-से अस्त्रवेत्ता, रणदुर्मद, शूरवीर और परिघ-जैसी भुजाओंवाले राजा एवं राजकुमार अधिक संख्यामें मार डाले गये, वहाँ भाग्यके सिवा और क्या कारण बताया जाय?
nihitā bahavo yatra kim anyad bhāgadheyataḥ |
ధృతరాష్ట్రుడు అన్నాడు—“ఎక్కడ ఇంతమంది హతులయ్యారో, అక్కడ విధి తప్ప మరొక కారణం ఏమని చెప్పగలం? అనేకమంది అస్త్రవేత్తలు, రణోన్మత్త శూరవీరులు—పరిఘంలాంటి భుజాలు గల రాజులు, రాజకుమారులు—బహుళ సంఖ్యలో కూల్చివేయబడ్డప్పుడు, విధి తప్ప ఇంకేమి వివరణ మిగులుతుంది?”
धघतयाट्र उवाच
Educational Q&A
The verse frames mass slaughter in war as something that appears driven by destiny (bhāgadheya), raising the ethical tension between human agency and fatalism—especially in a ruler’s attempt to explain catastrophic loss.
Dhṛtarāṣṭra reflects on the immense casualties—kings, princes, and expert warriors—implying that such widespread destruction seems explainable only as fate’s allotment rather than any single tactical or personal cause.