Shloka 17
सभा-पर्व, अध्याय 56: विदुरस्य द्यूत-निन्दा
Vidura’s Censure of Dicing and Warning to the Kurus
वैशम्पायन उवाच एवमुकक््त्वा धृतराष्ट्रो मनीषी दैवं मत्वा परमं दुस्तरं च । शशासोच्चै: पुरुषान् पुत्रवाक्ये स्थितो राजा दैवसम्मूढचेता:,वैशम्पायनजी कहते हैं--जनमेजय! ऐसा कहकर बुद्धिमान राजा धृतराष्ट्रने दैवको परम दुस्तर माना और दैवके प्रतापसे ही उनके चित्तपर मोह छा गया। वे कर्तव्याकर्तव्यका निर्णय करनेमें असमर्थ हो गये। फिर पुत्रकी बात मानकर उन्होंने सेवकोंको आज्ञा दी कि शीघ्र ही तत्पर होकर तोरणस्फाटिक नामक सभा तैयार कराओ। उसमें सुवर्ण तथा वैदूर्यसे जटित एक हजार खम्भे और सौ दरवाजे हों। उस सुन्दर सभाकी लंबाई और चौड़ाई एक- एक कोसकी होनी चाहिये
vaiśampāyana uvāca | evam uktvā dhṛtarāṣṭro manīṣī daivaṁ matvā paramaṁ dustaraṁ ca | śaśāsa uccaiḥ puruṣān putravākye sthito rājā daivasammūḍhacetāḥ ||
వైశంపాయనుడు పలికెను—జనమేజయా! ఇలా చెప్పి, జ్ఞానవంతుడైన ధృతరాష్ట్రుడు దైవాన్ని పరమమై దాటలేనిదిగా భావించాడు. దైవప్రభావంతో అతని చిత్తం మోహగ్రస్తమై, కర్తవ్యమేమిటి అకర్తవ్యమేమిటి అనే వివేచన కోల్పోయాడు. ఆపై కుమారుని మాటకు నిలిచి, రాజు సేవకులను గట్టిగా పిలిచి తక్షణమే కార్యానికి దిగమని ఆజ్ఞాపించాడు.
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
The verse highlights how attributing everything to fate (daiva) can become an excuse for moral paralysis: Dhṛtarāṣṭra’s mind is ‘bewildered by fate,’ and he abandons discernment about duty, choosing instead to follow his son’s prompting.
After speaking, Dhṛtarāṣṭra concludes that destiny is overpowering and becomes mentally confused; then, accepting his son’s counsel, he orders his men/attendants to proceed with the next action (the surrounding passage continues with preparations for the grand assembly hall).