Shloka 253
अध्याय १: महाप्रस्थानारम्भः
The Commencement of the Great Departure
Devanagari script
न चैनमशकत वज्षिन्निवर्तस्वेति भाषितुम् । उन छहोंको साथ लेकर सातवें राजा युधिष्ठिर जब हस्तिनापुरसे बाहर निकले तब नगरनिवासी प्रजा और अन्तःपुरकी स्त्रियाँ उन्हें बहुत दूरतक पहुँचाने गयीं; किंतु कोई भी मनुष्य राजा युधिष्ठिससे यह नहीं कह सका कि आप लौट चलिये
Translation
మరెవ్వరూ ఆయనతో—“తిరిగి రండి” అని చెప్పగలిగినవారు కాలేరు. ఆ ఆరుగురిని వెంటబెట్టుకొని ఏడవ రాజైన యుధిష్ఠిరుడు హస్తినాపురం నుండి బయటకు బయలుదేరినప్పుడు, నగరవాసులైన ప్రజలు మరియు అంతఃపుర స్త్రీలు ఆయనను చాలా దూరం వరకు సాగనంపడానికి వెళ్లారు; కానీ ఏ మనిషీ రాజు యుధిష్ఠిరునితో—“మీరు తిరిగి రండి” అని చెప్పలేకపోయాడు.
Word by Word
नnot
न:
TypeIndeclinable
Rootन
चand
च:
TypeIndeclinable
Rootच
एनम्him (that person)
एनम्:
Karma
TypeNoun
Rootएतद्
Formmasculine, accusative, singular
अशकत्was able
अशकत्:
TypeVerb
Rootशक्
Formimperfect (laṅ), 3rd, singular
वज्षिन्O Vajṣin (vocative-like address; text form uncertain)
वज्षिन्:
Karta
TypeNoun
Rootवज्षिन्
Formmasculine, nominative, singular
निवर्तस्वreturn!
निवर्तस्व:
TypeVerb
Rootनि-वृत्
Formimperative (loṭ), 2nd, singular
इतिthus
इति:
TypeIndeclinable
Rootइति
भाषितुम्to say/speak
भाषितुम्:
TypeVerb
Rootभाष्
Forminfinitive (tumun)
Speaker
वैशम्पायन उवाच
Character Dynamics
Dharma Sankata (Moral Dilemma)
War Context
Verse Rasa (Emotional Essence)
Philosophical Teaching
Political Layer
Geographic Context
Meter (Chandas)
Sandhi Notes