Shloka 216
अध्याय १: महाप्रस्थानारम्भः
The Commencement of the Great Departure
समुत्सृज्याप्सु सर्वेडग्नीन् प्रतस्थुर्नरपुड़रवा: । भरतश्रेष्ठ! इसके बाद ब्राह्मणोंसे विधिपूर्वक उत्सर्गकालिक इष्टि करवाकर उन सभी नरश्रेष्ठ पाण्डवोंने अग्नियोंका जलमें विसर्जन कर दिया और स्वयं वे महायात्राके लिये प्रस्थित हुए
samutsṛjyāpsu sarvān agnīn pratastḥur narapuṅgavāḥ | bharataśreṣṭha! tataḥ brāhmaṇaiḥ vidhivat utsargakālikīm iṣṭiṃ kārayitvā te sarve narottamāḥ pāṇḍavāḥ agnīn apsu visarjayitvā svayaṃ mahāyātrāyai prasthitāḥ |
ఓ భరతశ్రేష్ఠా, అనంతరం బ్రాహ్మణులతో విధిపూర్వకంగా ఉత్సర్గకాలిక ఇష్టిని చేయించి, ఆ నరశ్రేష్ఠ పాండవులు తమ పవిత్ర అగ్నులన్నిటినీ జలంలో విసర్జించి, మహాయాత్రకు బయలుదేరారు।
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
The verse highlights dharmic renunciation: one should not abandon duties abruptly, but conclude them through proper rites and then detach from possessions and roles. The Pāṇḍavas’ immersion of the sacred fires symbolizes the completion of the householder’s ritual obligations and a disciplined transition toward the final spiritual journey.
After arranging a prescribed relinquishment-offering (utsarga-kālikī iṣṭi) through Brahmins, the Pāṇḍavas consign their ritual fires into water and depart on the Mahāyātrā—their last journey—marking the beginning of the closing movement of the epic.