Shloka 23
अभिमन्यु-परिवेष्टनम्
Encirclement and Counterassault of Abhimanyu
बद्धगोधाड्गुलित्राणानू सशरासनसायकान् | सासिचर्माड्कुशाभीषून् सतोमरपरश्चधान्,महाराज! अर्जुनकुमार अभिमन्युने आपके सहस्रों सैनिकोंकी उन भुजाओंको तुरंत काट डाला, जिनमें मनोहर सुगन्धयुक्त चन्दनका लेप लगा हुआ था। वीरोंकी उन भुजाओंमें गोहके चमड़ेसे बने हुए दस्ताने बँधे हुए थे। धनुष और बाण शोभा पाते थे। किन्हीं भुजाओंमें ढाल, तलवार, अंकुश और बागडोर दिखायी देती थीं। किन्हींमें तोमर और फरसे शोभा पाते थे। किन्हींमें गदा, लोहेकी गोलियाँ, प्रास, ऋष्टि, तोमर, पट्टिश, भिन्दिपाल, परिघ, श्रेष्ठ शक्ति, कम्पन, प्रतोद, महाशंख और कुन्त दृष्टिगोचर हो रहे थे। किन्हीं-किन्हीं भुजाओंने शत्रुओंकी चोटियाँ पकड़ रखी थीं। किन्हींमें मुदूगर फेंकनेयोग्य अन्यान्य अस्त्र, पाश, परिघ तथा प्रस्तरखण्ड दिखायी देते थे। वीरोंकी वे सभी भुजाएँ केयूर और अंगद आदि आभूषणोंसे विभूषित थीं
baddhagodhāṅgulitrāṇānū saśarāsanasāyakān | sāsicarmāṅkuśābhīṣūn satomaraparaśvadhān, mahārāja! |
మహారాజా! అర్జునపుత్రుడు అభిమన్యుడు మీ సహస్రసైనికుల భుజాలను క్షణంలోనే నరికివేశాడు—గోదాచర్మంతో చేసిన అంగుళిత్రాణాలు కట్టబడి, ధనుస్సు-బాణాలు మెరిసి; కొందరివద్ద ఖడ్గ-ఢాళం, అంకుశం, బాగడోరు; మరికొందరివద్ద తోమరాలు, పరశువులు ఉన్నాయి।
संजय उवाच
Educational Q&A
The verse highlights the harsh reality of war: martial splendor, weapons, and bodily strength are all transient. Even when fighting is framed as kṣatriya-duty, the narrative forces the listener to confront the ethical weight and human cost of violence.
Sañjaya reports to Dhṛtarāṣṭra that Abhimanyu is cutting down the arms of Kaurava warriors in large numbers. The verse catalogs the protective gear and weapons those arms carried—finger-guards, bows, arrows, swords, shields, goads, reins, javelins, and axes—emphasizing Abhimanyu’s ferocity and prowess.