Shloka 24
अभिमन्यु-परिवेष्टनम्
Encirclement and Counterassault of Abhimanyu
सगदायोगुडप्रासान् सर्ितोमरपट्टिशान् | सभिन्दिपालपरिघान् सशक्तिवरकम्पनान्,महाराज! अर्जुनकुमार अभिमन्युने आपके सहस्रों सैनिकोंकी उन भुजाओंको तुरंत काट डाला, जिनमें मनोहर सुगन्धयुक्त चन्दनका लेप लगा हुआ था। वीरोंकी उन भुजाओंमें गोहके चमड़ेसे बने हुए दस्ताने बँधे हुए थे। धनुष और बाण शोभा पाते थे। किन्हीं भुजाओंमें ढाल, तलवार, अंकुश और बागडोर दिखायी देती थीं। किन्हींमें तोमर और फरसे शोभा पाते थे। किन्हींमें गदा, लोहेकी गोलियाँ, प्रास, ऋष्टि, तोमर, पट्टिश, भिन्दिपाल, परिघ, श्रेष्ठ शक्ति, कम्पन, प्रतोद, महाशंख और कुन्त दृष्टिगोचर हो रहे थे। किन्हीं-किन्हीं भुजाओंने शत्रुओंकी चोटियाँ पकड़ रखी थीं। किन्हींमें मुदूगर फेंकनेयोग्य अन्यान्य अस्त्र, पाश, परिघ तथा प्रस्तरखण्ड दिखायी देते थे। वीरोंकी वे सभी भुजाएँ केयूर और अंगद आदि आभूषणोंसे विभूषित थीं
sa-gadāyogūḍa-prāsān sar-ṛṣṭi-tomara-paṭṭiśān | sa-bhindipāla-parighān sa-śakti-vara-kampanān, mahārāja |
సంజయుడు పలికెను: మహారాజా! అభిమన్యుడు మీ సహస్రసైనికుల భుజాలను నరికివేశాడు—వాటిలో గదలు, భారమైన ముద్గరాలు, ప్రాసాలు, ఋష్టులు, తోమరాలు, పట్టిశాలు, భిందిపాలాలు, పరిఘాలు, ఉత్తమ శక్తులు, అలాగే ‘కంపన’ అనే ప్రసిద్ధ ఆయుధం ఉన్నాయి।
संजय उवाच
Educational Q&A
The verse highlights the harsh paradox of kṣatriya-dharma: warriors bear weapons as instruments of duty and honor, yet those very signs of martial identity become entangled with sudden loss and death. It invites reflection on the ethical weight of war—valor is real, but so is the devastation it produces.
Sañjaya reports to Dhṛtarāṣṭra that Abhimanyu, Arjuna’s son, is cutting down the arms of many of the king’s soldiers. The verse emphasizes the variety of weapons those warriors carried, underscoring Abhimanyu’s ferocity and skill amid the chaos of battle.