Shloka 30
Devanagari script
अयुध्यमानं यस्त्वाजी तथा प्रायगतं मुनिम्
Transliteration
ayudhyamānaṃ yastvājī tathā prāyagataṃ munim
Translation
ధృష్టద్యుమ్నుడు అన్నాడు—“యుద్ధంలో యుద్ధం చేయని వానిని కొట్టేవాడు, అలాగే ప్రాయోపవేశం చేసి జీవనాన్ని విడిచిపెట్టబోయే, మరణసన్నిధిలో ఉన్న మునిని దాడి చేసేవాడు—క్షత్రధర్మాన్ని అతిక్రమించి కారణాన్ని అధర్మకలంకంతో మలినం చేస్తాడు.”
Word by Word
अयुध्यमानम्not fighting, unresisting
अयुध्यमानम्:
Karma
TypeAdjective
Rootयुध् (धातु) → युध्यमान (वर्तमान-कृदन्त)
FormMasculine, Accusative, Singular
यःwho
यः:
Karta
TypeNoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
FormMasculine, Nominative, Singular
तुbut, indeed
तु:
TypeIndeclinable
Rootतु
आजीin battle
आजी:
Adhikarana
TypeNoun
Rootआजी (प्रातिपदिक)
FormFeminine, Locative, Singular
तथाthus, likewise
तथा:
TypeIndeclinable
Rootतथा
प्रायगतम्approached, come near
प्रायगतम्:
Karma
TypeAdjective
Rootप्र + आ + गम् (धातु) → प्रायगत (भूतकृदन्त)
FormMasculine, Accusative, Singular
मुनिम्sage
मुनिम्:
Karma
TypeNoun
Rootमुनि (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Accusative, Singular
Speaker
धृष्टह्युम्न उवाच
Characters & Entities
D
DhṛṣṭadyumnaM
muni (sage)Character Dynamics
Dharma Sankata (Moral Dilemma)
War Context
Verse Rasa (Emotional Essence)
Philosophical Teaching
Political Layer
Geographic Context
Cross References
Meter (Chandas)
Sandhi Notes
Educational Q&A
Even in war, dharma sets limits: attacking a non-combatant or a renunciant near death is condemned as unrighteous, undermining the moral legitimacy of victory.
Dhṛṣṭadyumna articulates a battlefield ethical judgment, criticizing (or warning against) the act of harming someone who is not fighting and, by extension, a sage who has withdrawn from worldly struggle and is approaching death.