Previous Verse
Next Verse

Shloka 18

प्रजानाथ! धृष्टद्युम्मके जो-जो बाण, तरकस और धनुष आदि थे, उनमेंसे गदा और खड्गको छोड़कर शेष सारी वस्तुओंको दुर्धर्ष द्रोणाचार्यने काट डाला ।। धृष्टद्युम्नं च विव्याध नवभिर्निशितै: शरै: । जीवितान्तकरे: क्रुद्धः क्ुद्धरूपं परंतप:,शत्रुओंको संताप देनेवाले द्रोणने कुपित होकर क्रोधमें भरे हुए धृष्टद्युम्नको नौ प्राणान्तकारी तीक्ष्ण बाणोंद्वारा बींध डाला

sañjaya uvāca | prajānātha! dhṛṣṭadyumne yo-yo bāṇaḥ, tarakasaś ca dhanuṣ-ādīni ca āsan, teṣu gadā-khaḍgau vihāya śeṣāḥ sarvā vastūni durdharṣo droṇācāryaḥ ciccheda || dhṛṣṭadyumnaṃ ca vivyādha navabhir niśitaiḥ śaraiḥ | jīvitāntakaraiḥ kruddhaḥ kruddharūpaṃ parantapaḥ ||

సంజయుడు అన్నాడు—ఓ ప్రజానాథా! ధృష్టద్యుమ్నుని వద్ద ఉన్న బాణాలు, తూణీరాలు, ధనుస్సులు మరియు ఇతర ఆయుధాలు—గద, ఖడ్గం తప్ప—అన్నిటినీ దుర్ధర్షుడైన ద్రోణాచార్యుడు చుట్టూరా చీల్చివేశాడు. ఆపై శత్రుసంతాపకుడైన ద్రోణుడు కోపంతో ఉప్పొంగి, క్రుద్ధరూపంతో ధృష్టద్యుమ్నుని తొమ్మిది ప్రాణాంతక తీక్ష్ణ శరాలతో బలంగా బీదించాడు।

धृष्टद्युम्नम्Dhrishtadyumna (as object)
धृष्टद्युम्नम्:
Karma
TypeNoun
Rootधृष्टद्युम्न
FormMasculine, Accusative, Singular
and
:
TypeIndeclinable
Root
विव्याधpierced
विव्याध:
TypeVerb
Rootव्यध्
FormPerfect (Paroksha), Third, Singular, Parasmaipada
नवभिःwith nine
नवभिः:
Karana
TypeAdjective
Rootनव
FormMasculine/Neuter, Instrumental, Plural
निशितैःsharp, whetted
निशितैः:
Karana
TypeAdjective
Rootनिशित
FormMasculine/Neuter, Instrumental, Plural
शरैःarrows
शरैः:
Karana
TypeNoun
Rootशर
FormMasculine, Instrumental, Plural
जीवितान्तकरेःlife-ending, deadly
जीवितान्तकरेः:
Karana
TypeAdjective
Rootजीवितान्तकर
FormMasculine, Instrumental, Plural
क्रुद्धःangry
क्रुद्धः:
Karta
TypeAdjective
Rootक्रुद्ध
FormMasculine, Nominative, Singular
क्रुद्धरूपम्having an angry form; enraged-looking
क्रुद्धरूपम्:
Karma
TypeAdjective
Rootक्रुद्धरूप
FormMasculine, Accusative, Singular
परंतपःscorcher of foes (epithet)
परंतपः:
Karta
TypeNoun
Rootपरंतप
FormMasculine, Nominative, Singular

संजय उवाच

S
Sañjaya
D
Dhṛtarāṣṭra (implied by address prajānātha)
D
Dhṛṣṭadyumna
D
Droṇācārya (Drona)
A
arrows
Q
quiver
B
bow
M
mace
S
sword

Educational Q&A

The verse highlights how, in the battlefield context of kṣatriya-dharma, mastery and anger can combine to produce overwhelming destruction. It implicitly warns that wrath (krodha) intensifies violence and narrows ethical vision, turning combat skill into a force that threatens life itself.

Sanjaya reports to Dhṛtarāṣṭra that Drona disables Dhrishtadyumna by cutting apart nearly all his weapons and gear, sparing only the mace and sword. Drona then wounds him with nine sharp, potentially fatal arrows, demonstrating Drona’s dominance in that exchange.