Shloka 49
Devanagari script
श्र॒त्वैवं तु महाराज वधोपायं महात्मन: । गाहमानस्य ते सेनां मालवस्येन्द्रवर्मण:,वे दोनों इस प्रकार बातें कर ही रहे थे कि भीमसेन बोल उठे--“महाराज! महामना द्रोणके वधका ऐसा उपाय सुनकर मैंने आपकी सेनामें विचरनेवाले मालवनरेश इन्द्रवर्माके अश्वत्थामानामसे विख्यात गजराजको, जो ऐरावतके समान शक्तिशाली था, युद्धमें पराक्रम करके मार डाला। फिर द्रोणाचार्यके पास जाकर कहा--'ब्रह्मन्! अश्व॒त्थामा मारा गया, अब युद्धसे निवृत्त हो जाइये।” परंतु इन पुरुषप्रवर द्रोणने निश्चय ही मेरी बातपर विश्वास नहीं किया है
Transliteration
śrutvaivaṃ tu mahārāja vadhopāyaṃ mahātmanaḥ | gāhamānasya te senāṃ mālavasya indrvarmaṇaḥ ||
Translation
సంజయుడు అన్నాడు—“మహారాజా! ఆ మహాత్ముని వధోపాయాన్ని విని, మాలవ రాజు ఇంద్రవర్ముడు మీ సేనలో సంచరిస్తూ యుద్ధంలోకి దూకాడు।”
Word by Word
श्रुत्वाhaving heard
श्रुत्वा:
Adhikarana
TypeVerb
Rootश्रु (धातु)
Formक्त्वा (absolutive/gerund), कर्तरि
एवम्thus
एवम्:
Adhikarana
TypeIndeclinable
Rootएवम्
तुbut/indeed
तु:
TypeIndeclinable
Rootतु
महाराजO great king
महाराज:
TypeNoun
Rootमहाराज (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Vocative, Singular
वधोपायम्means of killing
वधोपायम्:
Karma
TypeNoun
Rootवधोपाय (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Accusative, Singular
महात्मनःof the great-souled one
महात्मनः:
Sambandha
TypeNoun
Rootमहात्मन् (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Genitive, Singular
गाहमानस्यof (him) moving about/entering
गाहमानस्य:
Sambandha
TypeVerb
Rootगाहमान (गाह् धातु)
Formशानच् (present participle, आत्मनेपद), Masculine, Genitive, Singular
तेyour
ते:
Sambandha
TypePronoun
Rootयुष्मद् (सर्वनाम)
FormGenitive, Singular
सेनाम्army
सेनाम्:
Karma
TypeNoun
Rootसेना (प्रातिपदिक)
FormFeminine, Accusative, Singular
मालवस्यof the Malava (king/people)
मालवस्य:
Sambandha
TypeNoun
Rootमालव (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Genitive, Singular
इन्द्रवर्मणःof Indravarman
इन्द्रवर्मणः:
Sambandha
TypeNoun
Rootइन्द्रवर्मन् (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Genitive, Singular
Speaker
संजय उवाच
Characters & Entities
S
SañjayaD
DhṛtarāṣṭraD
DroṇaI
IndravarmanM
MālavaK
Kaurava armyVerse Rasa (Emotional Essence)
Geographic Context
Sandhi Notes