Shloka 50
अश्वृत्थामेति विख्यातो गज: शक्रगजोपम: । निहतो युधि विक्रम्य ततो*हं द्रोणमब्रुवम्,वे दोनों इस प्रकार बातें कर ही रहे थे कि भीमसेन बोल उठे--“महाराज! महामना द्रोणके वधका ऐसा उपाय सुनकर मैंने आपकी सेनामें विचरनेवाले मालवनरेश इन्द्रवर्माके अश्वत्थामानामसे विख्यात गजराजको, जो ऐरावतके समान शक्तिशाली था, युद्धमें पराक्रम करके मार डाला। फिर द्रोणाचार्यके पास जाकर कहा--'ब्रह्मन्! अश्व॒त्थामा मारा गया, अब युद्धसे निवृत्त हो जाइये।” परंतु इन पुरुषप्रवर द्रोणने निश्चय ही मेरी बातपर विश्वास नहीं किया है
aśvatthāmeti vikhyāto gajaḥ śakragajopamaḥ | nihato yudhi vikramya tato 'haṃ droṇam abruvam |
సంజయుడు అన్నాడు—“‘అశ్వత్థామ’ అనే పేరుతో ప్రసిద్ధి పొందిన, ఇంద్రుని గజసమానమైన ఆ మహాగజం యుద్ధంలో పరాక్రమంతో హతమయ్యాడు. అప్పుడు నేను ద్రోణుని దగ్గరకు వెళ్లి—‘బ్రాహ్మణా! అశ్వత్థామ హతుడయ్యాడు; ఇక యుద్ధం నుండి విరమించండి’ అని చెప్పాను।”
संजय उवाच
Educational Q&A
The verse highlights the moral strain of war: even when words are technically true (an elephant named Aśvatthāman is killed), they can be deployed to mislead and manipulate. It raises questions about dharma under extreme necessity—whether strategic deception can ever be justified, and what inner cost it carries.
A powerful elephant known as ‘Aśvatthāman’ is killed. Using this fact, the speaker approaches Droṇa and declares ‘Aśvatthāman is slain,’ intending Droṇa to understand it as the death of his son and thereby lose the will to fight.