Adhyaya 183

Verse 1

हि 5 बछ। हि न न एकाशीरत्याधिकशततमो< ध्याय: भगवान्‌ श्रीकृष्णका अर्जुनको जरासंध आदि धर्मद्रोहियोंके वध करनेका कारण बताना अजुन उवाच कथमस्मद्ितार्थ ते कैश्व योगैर्जनार्दन । जरासंधप्रभूतयो घातिता: पृथिवीश्व॒रा:

అర్జునుడు అన్నాడు— హే జనార్దన! మా క్షేమార్థం మీరు ఏ ఏ ఉపాయాలు, యుక్తులతో జరాసంధాది భూపతుల వధను జరిపించారు?

Verse 2

श्रीवायुदेव उवाच जरासंधश्षेदिराजो नैषादिश्व महाबल: । यदि स्युर्न हता: पूर्वमिदानीं स्युर्भयंकरा:

శ్రీ వాయుదేవుడు అన్నాడు— అర్జునా! జరాసంధుడు, చేది రాజు శిశుపాలుడు, నిషాదపుత్రుడు ఏకలవ్యుడు—ఇవారు ముందే హతులై ఉండకపోతే, ఈ వేళ అత్యంత భయంకరులై ఉండేవారు.

Verse 3

दुर्योधनस्तानवश्यं वृणुयाद्‌ रथसत्तमान्‌ | तेडस्मासु नित्यविद्विष्टा: संश्रयेयुश्न कौरवान्‌

వాయువు అన్నాడు— దుర్యోధనుడు ఆ శ్రేష్ఠ రథవీరులను సహాయార్థం తప్పక కోరేవాడు; వారు మాపై నిత్య ద్వేషం కలవారై కౌరవుల పక్షాననే ఆశ్రయించేవారు.

Verse 4

ते हि वीरा महेष्वासा: कृतास्त्रा दृढयोधिन: । धार्तराष्ट्रां चमूं कृत्स्नां रक्षेयुरमरा इव

వాయువు అన్నాడు— వారు వీరులు, మహాధనుర్ధరులు, అస్త్రవిద్యలో సంపూర్ణంగా శిక్షణ పొందినవారు, దృఢయోధులు; అందువల్ల ధృతరాష్ట్రపక్షపు సమస్త సేనను దేవతలవలె కాపాడగలిగేవారు.

Verse 5

सूतपुत्रो जरासंधश्वेदिराजो निषादज: । सुयोधनं समाश्रित्य जयेयु: पृथिवीमिमाम्‌

వాయువు అన్నాడు— సూతపుత్రుడు కర్ణుడు, జరాసంధుడు, చేది రాజు శిశుపాలుడు, నిషాదపుత్రుడు ఏకలవ్యుడు—ఇవన్నీ సుయోధనుని ఆశ్రయించి ఒకటై అతని పక్షాన నిలిచినట్లయితే, సందేహం లేకుండా ఈ సమస్త భూమిని జయించేవారు.

Verse 6

योगैरपि हता यैस्ते तन्‍्मे शूणु धनंजय । अजय्या हि विना योगैर्म॒धे ते दैवतैरपि

ఓ ధనంజయా! ఏ ఏ ఉపాయాలతో వారు సంహరింపబడ్డారో అది నన్ను విను. ఎందుకంటే ఆ ఉపాయాలు లేకుండా యుద్ధంలో వారు దేవతలకైనా అజేయులే.

Verse 7

एकैको हि पृथक्‌ तेषां समस्तां सुरवाहिनीम्‌ । योधयेत्‌ समरे पार्थ लोकपालाभिरक्षिताम्‌

ఓ కుంతీనందనా! వారిలో ప్రతి ఒక్క వీరుడు వేరువేరుగా చూస్తే, లోకపాలుల రక్షణలో ఉన్న సమస్త దేవసేనతో కూడ సమరరంగంలో ఒంటరిగా యుద్ధం చేయగలవాడు.

Verse 8

जरासंधो हि रुषितो रौहिणेयप्रधर्षित: । अस्मद्वधार्थ चिक्षेप गदां वै सर्वधातिनीम्‌

ఒకప్పుడు రౌహిణేయుడు బలరాముడు యుద్ధంలో జరాసంధుని అవమానపరచి ఓడించాడు. దానితో కోపించిన జరాసంధుడు మా సంహారార్థం తన సర్వఘాతినీ గదను విసిరాడు.

Verse 9

सीमन्तमिव कुर्वाणा नभस: पावकप्रभा । अदृश्यतापतन्ती सा शक्रमुक्ता यथाशनि:,अग्निके समान प्रज्वलित वह गदा इन्द्रके चलाये हुए वज्गजकी भाँति आकाशमें सीमान्त- रेखा-सी बनाती हुई वहाँ गिरती दिखायी दी

అగ్నివలె జ్వలించే కాంతితో ఉన్న ఆ గద, ఇంద్రుడు విడిచిన వజ్రంలా, ఆకాశంలో సరిహద్దు రేఖను గీయునట్లు చేస్తూ కిందికి దూసుకొస్తూ కనిపించింది.

Verse 10

तामापततन्तीं दृष्टवैव गदां रोहिणिनन्दन: । प्रतिघातार्थमस्त्रं वै स्थूणाकर्णमवासृजत्‌

ఆ గద కిందికి దూసుకొస్తున్నదని చూచిన వెంటనే, దాని ప్రతిఘాతాన్ని నివారించుటకు రోహిణీనందనుడు బలరాముడు ‘స్థూణాకర్ణ’ అనే అస్త్రాన్ని ప్రయోగించాడు.

Verse 11

अस्त्रवेगप्रतिहता सा गदा प्रापतद्‌ भुवि । दारयन्ती धरां देवीं कम्पयन्तीव पर्वतान्‌,उस अस्त्रके वेगसे प्रतिहत होकर वह गदा पृथ्वीदेवीको विदीर्ण करती और पर्वतोंको कँपाती हुई-सी भूतलपर गिर पड़ी

అస్త్రవేగంతో ప్రతిహతమై ఆ గద భూమిపై పడింది; దేవీధరిత్రిని చీల్చుతూ, పర్వతాలను కంపింపజేస్తున్నట్లుగా కనిపించింది।

Verse 12

तत्र सा राक्षसी घोरा जरानाम्नी सुविक्रमा | संदधे सा हि संजातं जरासंधमरिंदमम्‌

ఆ గద పడిన చోట ‘జరా’ అనే ఘోర రాక్షసి నివసించేది; ఆమె ఉత్తమ బలపరాక్రమాలతో సమృద్ధి. జన్మించిన తరువాత శత్రుదమనుడైన జరాసంధుని దేహాన్ని ఆమెనే కలిపింది।

Verse 13

द्वाभ्यां जातो हि मातृभ्यामर्धदेह: पृथक्‌ पृथक्‌ जरया संधितो यस्माज्जरासंधस्ततो5भवत्‌,उसका आधा-आधा शरीर अलग-अलग दो माताओंके पेटसे पैदा हुआ था। जराने उसे जोड़ा था; इसीलिये उसका नाम जरासंध हुआ

అతడు రెండు తల్లుల నుండి జన్మించాడు; అతని దేహం రెండు భాగాలుగా వేరువేరుగా ఉండేది. ‘జరా’ వాటిని సంధించింది; అందువల్ల అతడు ‘జరాసంధ’ అని ప్రసిద్ధి చెందాడు।

Verse 14

सा तु भूमिं गता पार्थ हता ससुतबान्धवा | गदया तेन चास्त्रेण स्थूणाकर्णेन राक्षसी,पार्थ! भूमिके भीतर रहनेवाली वह राक्षसी उस गदासे तथा स्थूणाकर्ण नामक अस्त्रके आघातसे पुत्र और बन्धु-बान्धवोंसहित मारी गयी

పార్థా! భూమిలోకి దిగిపోయిన ఆ రాక్షసి అతని గదతోను, ‘స్థూణాకర్ణ’ అనే అస్త్రపు దెబ్బతోను, కుమారులు బంధువులతో సహా హతమైంది।

Verse 15

विनाभूत: स गदया जरासंधो महामृधे । निहतो भीमसेनेन पश्यतस्ते धनंजय,धनंजय! उस महासमरमें जरासंध बिना गदाके हो गया था; इसीलिये तुम्हारे देखते- देखते भीमसेनने उसे मार डाला

ధనంజయా! ఆ మహాసమరంలో జరాసంధుడు గదను కోల్పోయి గదాహీనుడయ్యాడు; అందువల్ల నీ కళ్లముందే భీమసేనుడు అతనిని సంహరించాడు।

Verse 16

यदि हि स्याद्‌ गदापाणिर्जरासंध: प्रतापवान्‌ । सेन्द्रा देवा न तं हन्तुं रणे शक्ता नरोत्तम

వాయువు పలికెను— ప్రతాపవంతుడైన జరాసంధుని చేతిలో గదా ఉన్నయెడల, ఇంద్రునితో కూడిన సమస్త దేవతలు కూడ యుద్ధంలో అతనిని సంహరించుటకు శక్తులు కారు, ఓ నరశ్రేష్ఠా।

Verse 17

त्वद्धितार्थ च नैषादिरड्गुछ्ेन वियोजित: । द्रोणेनाचार्यक॑ कृत्वा छद्मना सत्यविक्रम:,तुम्हारे हितके लिये ही द्रोणाचार्यने सत्यपराक्रमी एकलव्यका आचार्यत्व करके छलपूर्वक उसका अँगूठा कटवा दिया था

మరియు నీ హితార్థమే నిషాద యువకుడు ఏకలవ్యుడు తన బొటనవేలి నుండి వేరుచేయబడెను. ద్రోణుడు పేరుకే ఆచార్యత్వం స్వీకరించి, సత్యపరాక్రముడైన ఏకలవ్యుని బొటనవేలిని మాయచేసి కోయించెను—నీ ప్రాధాన్యం క్షతగాత్రం కాకుండుటకై।

Verse 18

सतु बद्धाड्गुलित्राणो नैषादिर्दूढविक्रम: । अतिमानी वनचरो बभौ राम इवापर:,सुदृढ़ पराक्रमसे सम्पन्न अत्यन्त अभिमानी एकलव्य जब हाथोंमें दस्ताने पहनकर वनमें विचरता, उस समय दूसरे परशुरामके समान जान पड़ता था

కానీ ఆ నిషాదజాత యోధుడు ఏకలవ్యుడు—దృఢవిక్రముడు—వేళ్లకు రక్షకాలు కట్టుకొని అరణ్యంలో సంచరించెను. అతిశయ అహంకారంతో అతడు మరొక రాముడు (పరశురాముడు) వలె కనిపించెను।

Verse 19

एकलव्यं हि साड्गुष्ठमशक्ता देवदानवा: । सराक्षसोरगा: पार्थ विजेतुं युधि करहिचित्‌

వాయువు పలికెను— ఓ పార్థా, కుంతీపుత్రా! ఏకలవ్యుని బొటనవేలు క్షేమంగా ఉండి యెడల, దేవులు-దానవులు, రాక్షసులు మరియు నాగులు—ఇవన్నీ కలిసికూడా యుద్ధంలో అతనిని ఎప్పుడూ జయించలేరు.

Verse 20

किमु मानुषमात्रेण शक्‍्य: स्यात्‌ प्रतिवीक्षितुम्‌ | दृढ्मुष्टि: कृती नित्यमस्यमानो दिवानिशम्‌

అయితే ఒక సాధారణ మనిషి అతనివైపు నేరుగా చూడగలడా? అతని పట్టు దృఢమైనది, అతడు అస్త్రవిద్యలో నిపుణుడు, మరియు పగలు-రాత్రి నిరంతరం బాణప్రయోగాభ్యాసం చేసేవాడు.

Verse 21

तुम्हारे हितके लिये मैंने ही युद्धके मुहानेपर उसे मार डाला था। पराक्रमी चेदिराज शिशुपाल तो तुम्हारी आँखोंके सामने ही मारा गया था

నీ హితార్థమే నేను యుద్ధముఖంలోనే అతనిని సంహరించాను. పరాక్రమవంతుడైన చేది రాజు శిశుపాలుడు నీ కళ్లముందే హతుడయ్యాడు.

Verse 22

स चाप्यशक्य: संग्रामे जेतुं सर्वसुरासुरै: । वधार्थ तस्य जातो5हमन्येषां च सुरद्विषाम्‌

వాయుదేవుడు అన్నాడు—“అతనిని కూడా యుద్ధంలో సమస్త దేవాసురులు కలిసినా జయించలేరు. అతని సంహారార్థం—మరియు దేవద్వేషులైన ఇతర శత్రువుల వినాశార్థం—నేను జన్మించాను.”

Verse 23

हिडिम्बवककिर्मीरा भीमसेनेन पातिता:

వాయుదేవుడు అన్నాడు—“హిడింబ, వక, కిర్మీర—వీరు భీమసేనునిచే సంహరింపబడ్డారు.”

Verse 24

हतस्तथैव मायावी हैडिम्बेनाप्यलायुध:

వాయుదేవుడు అన్నాడు—“అదేవిధంగా మాయావి అనే మాంత్రికుడూ హైడింబచే హతుడయ్యాడు; అలాయుధుడూ అలాగే.”

Verse 25

यदि होन॑ नाहनिष्यत्‌ कर्ण: शक्‍्त्या महामृथे

వాయుదేవుడు అన్నాడు—“ఆ మహా సమరంలో కర్ణుడు శక్తి-ఆయుధంతో (అతనిని) సంహరించకపోయి ఉంటే….”

Verse 26

मया न निहतः: पूर्वमेष युष्मत्प्रियेप्सपा

వాయుదేవుడు అన్నాడు—మీకు ప్రీతికరంగా ఉండాలనే కోరికతోనే నేను ఇతనిని ముందుగా సంహరించలేదు. కానీ ఈ రాక్షసుడు పాపాత్ముడు—బ్రాహ్మణులకూ యజ్ఞాలకూ ద్వేషి, ధర్మాన్ని లుప్తం చేయువాడు. అందుకే ఇప్పుడు ఇతడు నిపాతితుడయ్యాడు.

Verse 27

एष हि ब्राह्मणद्वेषी यज्ञद्वेषी च राक्षस: । धर्मस्य लोप्ता पापात्मा तस्मादेष निपातित:

ఈ రాక్షసుడు బ్రాహ్మణులకూ యజ్ఞాలకూ ద్వేషి, ధర్మాన్ని లుప్తం చేయువాడు, పాపాత్ముడు; అందుకే ఇతడు నిపాతితుడయ్యాడు.

Verse 28

व्यंसिता चाप्युपायेन शक्रदत्ता मयानघ । ये हि धर्मस्य लोप्तारो वध्यास्ते मम पाण्डव

నిష్పాప పాండవా! ఇదే ఉపాయంతో ఇంద్రుడు ఇచ్చిన శక్తిని కూడా నేను వ్యర్థం చేసి కర్ణుని చేతుల నుంచి దూరం చేశాను. ధర్మాన్ని లుప్తం చేయువారందరూ నాకు వధ్యులే.

Verse 29

धर्मसंस्थापनार्थ हि प्रतिज्ैषा ममाव्यया । ब्रह्म सत्यं दम: शौचं धर्मों द्वी: श्रीर्धृति: क्षमा

ధర్మస్థాపనార్థమే ఇది నా అవ్యయ ప్రతిజ్ఞ—బ్రహ్మ, సత్యం, దమం, శౌచం, ధర్మం, హ్రీ, శ్రీ, ధృతి, క్షమ.

Verse 30

यत्र तत्र रमे नित्यमहं सत्येन ते शपे | धर्मकी स्थापनाके लिये ही मैंने यह अटल प्रतिज्ञा कर रखी है, मैं तुमसे सत्यकी शपथ खाकर कहता हूँ, जहाँ वेद, सत्य, दम, शौच, धर्म, लज्जा, श्री, धृति और क्षमाका निवास है, वहीं मैं सदा सुखपूर्वक रहता हूँ ।।

నేను నీకు సత్యం మీద ప్రమాణం చేసి చెబుతున్నాను—ఎక్కడ వేదం, సత్యం, దమం, శౌచం, ధర్మం, హ్రీ, శ్రీ, ధృతి, క్షమ నివసిస్తాయో, అక్కడనే నేను నిత్యం సంతోషంగా నివసిస్తాను. కాబట్టి, హే వైకర్తన కర్ణా, నీవు విషాదపడకూడదు.

Verse 31

सुयोधनं चापि रणे हनिष्यति वृकोदर:

వాయుదేవుడు పలికెను—యుద్ధరంగంలో వృకోదరుడు (భీముడు) సుయోధనుడు (దుర్యోధనుడు)నూ సంహరిస్తాడు.

Verse 32

तस्यापि च वधोपायं वक्ष्यामि तव पाण्डव । पाण्डुनन्दन! युद्धमें दुर्योधनका भी वध भीमसेन करेंगे। उसके वधका उपाय भी मैं तुम्हें बताऊँगा ।। वर्धते तुमुलस्त्वेष शब्द: परचमूं प्रति

వాయుదేవుడు పలికెను—ఓ పాండవా, అతని వధోపాయమును కూడా నీకు చెప్పుదును. ఓ పాండునందనా, యుద్ధరంగంలో దుర్యోధనుని వధను భీమసేనుడే నిశ్చయంగా చేయును; ఆ వధాన్ని సాధించు యుక్తినీ నీకు వివరించుదును. ఇదిగో, శత్రుసేన వైపు ఘోరమైన, తుములమైన గర్జన పెరుగుచున్నది.

Verse 33

लब्धलक्ष्या हि कौरव्या विधमन्ति चमूं तव । दहत्येष च व: सैन्यं द्रोण: प्रहरतां वर:

కౌరవుల లక్ష్యం ఇప్పుడు తప్పనిసరి; వారు నీ సేనావ్యూహాన్ని చిదిమేస్తున్నారు. ఇక్కడ ప్రహారకులలో శ్రేష్ఠుడైన ద్రోణుడు నీ సైన్యాన్ని దహించుచున్నాడు—యుద్ధమధ్యనే సైనికులను గ్రసించుచున్నాడు.

Verse 180

इस प्रकार श्रीमहाभारत द्रोणपर्वके अन्तर्गत घटोत्कचवधपर्वमें यात्रियुद्धके समय घटोत्कचका वध होनेपर श्रीकृष्णका हर्षविषयक एक सौ अस्सीवाँ अध्याय पूरा हुआ

ఇట్లు శ్రీమహాభారత ద్రోణపర్వములోని ఘటోత్కచవధపర్వమందు, యాత్రియుద్ధ సమయంలో ఘటోత్కచుడు వధింపబడిన తరువాత, శ్రీకృష్ణుని హర్షవిషయక నూట ఎనభైవ అధ్యాయం సమాప్తమైంది.

Verse 181

इति श्रीमहा भारते द्रोणपर्वणि घटोत्कचवधपर्वणि रात्रियुद्धे कृष्णवाक्ये एकाशीत्यधिकशततमो<ध्याय:

ఇట్లు శ్రీమహాభారత ద్రోణపర్వములోని ఘటోత్కచవధపర్వమందు, రాత్రియుద్ధప్రసంగంలో ‘కృష్ణవాక్యము’ అను నూట ఎనభై ఒకటవ అధ్యాయం సమాప్తమైంది.

Verse 226

त्वत्सहायो नरव्यात्र लोकानां हितकाम्यया । वह भी संग्राममें सम्पूर्ण देवताओं और असुरोंद्वारा जीता नहीं जा सकता था। नरव्याप्र! मैं सम्पूर्ण लोकोंके हितके लिये और शिशुपाल एवं अन्य देवद्रोहियोंका वध करनेके लिये ही तुम्हारे साथ इस जगतूमें अवतीर्ण हुआ हूँ

నరవ్యాఘ్రా! లోకాల హితాన్ని కోరుతూ నేను నీకు సహాయకుడనయ్యాను. అతడు యుద్ధంలో సమస్త దేవాసురులచేత కూడా జయింపబడలేనివాడు. నరవ్యాఘ్రా! సమస్త లోకాల మంగళార్థమునకును, శిశుపాలాది దేవద్రోహుల వధార్థమునకును నేనే నీతో కలిసి ఈ లోకమున అవతరించితిని.

Verse 231

त्वद्धितार्थ तु स मया हतः संग्राममूर्थनि । चेदिराजकश्ष्‌ विक्रान्त: प्रत्यक्ष निहतस्तव

నీ హితార్థమే నేను యుద్ధముఖంలో అతనిని సంహరించితిని. చేది దేశపు ఆ విక్రాంత రాజు నీ కళ్లముందే ప్రత్యక్షంగా నిహతుడయ్యెను.

Verse 233

रावणेन समप्राणा ब्रह्म॒यज्ञविनाशना: । हिडिम्ब, वक और किर्मीर--ये रावणके समान बलवान्‌ थे और ब्राह्मणों तथा यज्ञोंका विनाश किया करते थे। इन तीनोंको भीमसेनने मार गिराया है

హిడింబ, వక, కిర్మీర—ఇవారు రావణునితో సమాన బలముగలవారు; బ్రాహ్మణులను, యజ్ఞాలను నాశనం చేసేవారు. అయినా ఈ ముగ్గురినీ భీమసేనుడు సంహరించెను.

Verse 243

हैडिम्बश्नाप्युपायेन शक्‍्त्या कर्णेन घातित: । मायावी अलायुध घटोत्कचके हाथसे मारा गया है और घटोत्कचको भी मैंने ही युक्ति लगाकर कर्णकी चलायी हुई शक्तिसे मरवा दिया है

హైడింబుడును ఉపాయముచే కర్ణుని శక్తిచేత హతుడయ్యెను. అలాగే మాయావి అలాయుధుడు—ఘటోత్కచుడును—కర్ణుడు ప్రయోగించిన శక్తిచేతనే చనిపోవునట్లు నేను యుక్తి వినియోగించితిని.

Verse 253

मया वध्यो5भविष्यत्‌ स भैमसेनिर्घटोत्कच: । यदि महासमरमें कर्ण अपनी शक्तिद्वारा भीमसेनपुत्र घटोत्कचको नहीं मारता तो एक दिन मुझे उसका वध करना पड़ता

భీమసేనుని కుమారుడైన ఘటోత్కచుడు నా చేతనే వధ్యుడగుటకు ఉండెను. ఆ మహాసమరంలో కర్ణుడు తన శక్తిచేత భీమపుత్ర ఘటోత్కచుని సంహరించకపోయినయెడల, ఒకనాడు నేను అతనిని వధించవలసి వచ్చేది.

Verse 303

उपदेक्ष्याम्युपायं ते येन तं प्रसहिष्यसि । तुम्हें वैकर्तन कर्णके विषयमें चिन्ता करनेकी आवश्यकता नहीं है। मैं तुम्हें ऐसा उपाय बताऊँगा, जिससे तुम उसका सामना कर सकोगे

వాయుదేవుడు అన్నాడు—నీవు బలప్రయోగంతో అతనిని తట్టుకోగలిగే ఉపాయాన్ని నేను నీకు బోధిస్తాను. వైకర్తన కర్ణుని విషయమై నీవు చింతించవలసిన అవసరం లేదు; అతనిని ఎదుర్కొనేలా చేసే కార్యోపాయాన్ని నేను నీకు చెబుతాను.

Verse 326

विद्रवन्ति च सैन्यानि त्वदीयानि दिशो दश । शत्रुओंकी सेनामें यह भयंकर गर्जनाका शब्द बढ़ता जा रहा है और तुम्हारे सैनिक दसों दिशाओंमें भाग रहे हैं

వాయుదేవుడు అన్నాడు—నీ సైన్యాలు వరుసలు చెదిరి పది దిశలకూ పారిపోతున్నాయి. మరోవైపు శత్రుసైన్యంలో యుద్ధపు ఆ భయంకర గర్జన మరింత మరింత పెరుగుతోంది—ఇది నీ పక్షాన్ని భయం పట్టుకున్నదనీ, ప్రత్యర్థి ఉత్సాహం-వేగం పెరుగుతున్నదనీ సూచిస్తోంది.