Shloka 41
उपायैः पूर्ववधकथनम् / Strategic Justifications for Prior Eliminations
पदातिहयसंघानां प्रयुतान्यर्बुदानि च | द्रोणेनैकेन नाराचैर्निर्भिन्नानि निशामुखे,उस प्रदोषकालमें अकेले द्रोणाचार्यने अपने नाराचोंद्वारा एक हजार हाथी, दस हजार रथ तथा लाखों-करोड़ों पैदल एवं घुड़सवार नष्ट कर दिये
padātihayasaṅghānāṁ prayutāny arbudāni ca | droṇenaikena nārācair nirbhinnāni niśāmukhe ||
సంజయుడు పలికెను—రాత్రి ఆరంభంలో ద్రోణుడు ఒక్కడే నారాచాలతో పాదాతి-అశ్వారోహుల మహాసంఘాలను—పదివేలలు, అంతేకాదు కోట్ల వరకు—చీల్చి నశింపజేసెను; అలాగే వెయ్యి ఏనుగులను, పది వేల రథాలను కూడా కూల్చెను. ఈ దృశ్యం యుద్ధభూమిలో శక్తి యొక్క భయంకర అసమానతను చూపెను—ధర్మయుక్త యుద్ధం స్థానంలో సంహారమే నిలిచినట్లు.
संजय उवाच
Educational Q&A
The verse highlights how extraordinary martial power can overwhelm the norms of balanced combat; it invites reflection on dharma in war—prowess is admirable, yet mass destruction at dusk evokes the ethical burden and the tragic momentum of Kurukṣetra.
Sañjaya reports that at dusk Droṇa, fighting alone with nārāca arrows, devastates large formations of infantry and cavalry and destroys huge numbers of elephants and chariots, emphasizing the scale of carnage and Droṇa’s battlefield dominance.