Adhyaya 107

Verse 1

#-+>.ी >> हु हि की ३. आजानेयका लक्षण इस प्रकार है-गुडगन्धा: काये ये सुश्लक्ष्णा: कान्तितो जितक्रोधा: । सारयुता जितेन्द्रिया: क्षुत्त॒डाहितं चापि नो दुःखम्‌ ।॥। जानन्त्याजानेया निर्दिष्टा वाजिनो धीरै: । अर्थात्‌ जिनके शरीरसे गुड़की-सी गन्ध आती हो

ధృతరాష్ట్రుడు అన్నాడు—సంజయా! పృథాపుత్రులకూ నా వర్గానికీ చెందిన, అనేక రూపాలతో అపూర్వ కాంతితో ప్రకాశిస్తున్న ఆ ధ్వజాలను నాకు వివరించు.

Verse 2

संजय उवाच ध्वजान्‌ बहुविधाकारान्‌ शृणु तेषां महात्मनाम्‌ | रूपतो वर्णतश्चैव नामतश्ष निबोध मे

సంజయుడు అన్నాడు—రాజా! ఆ మహాత్మ వీరులు ధరించిన అనేక రూపాల ధ్వజాలను వినుము. వాటి ఆకారం, వర్ణం, పేర్లు—ఇవన్నీ నన్ను బట్టి గ్రహించు.

Verse 3

तेषां तु रथमुख्यानां रथेषु विविधा ध्वजा: । प्रत्यदृश्यन्त राजेन्द्र ज्वलिता इव पावका:,राजेन्द्र! उन श्रेष्ठ महारथियोंके रथोंपर भाँति-भाँतिके ध्वज प्रज्वलित अग्निके समान तेजस्वी दिखायी देते थे

రాజేంద్రా! ఆ శ్రేష్ఠ మహారథుల రథాలపై అనేక విధాల ధ్వజాలు, జ్వలించే అగ్నిలా ప్రకాశిస్తూ కనిపించాయి.

Verse 4

काज्चना: काञज्चनापीडा: काञ्चनस्रगलंकृता: । काज्चनानीव शुड्राणि काञ्चनस्य महागिरे:

ఆ ధ్వజాలు స్వర్ణమయమైనవి; స్వర్ణశిఖరాలతో ముకుటితమై, స్వర్ణమాలలతో అలంకృతమై ఉండేవి. అవి స్వర్ణమయ మహాపర్వతమైన సుమేరువు యొక్క స్వర్ణశిఖరాల వలె ప్రకాశించాయి.

Verse 5

अनेकवर्णा विविधा ध्वजा: परमशोभना: । ते ध्वजा: संवृतास्तेषां पताकाभि: समन्ततः

సంజయుడు పలికెను—వారి ధ్వజములు అనేక వర్ణములవై, నానావిధములై, పరమశోభనములుగా కన్పించెను. కాని ఆ ధ్వజములే చుట్టూరా ఉన్న పతాకలచే అన్ని వైపులా కప్పబడి మరుగుపడెను.

Verse 6

पताकाश्व ततस्तास्तु श्वसनेन समीरिता:

సంజయుడు పలికెను—అప్పుడు ఆ పతాకములు (మరియు అశ్వములు) వారి శ్వాసవేగముచే ప్రేరేపింపబడి కదలసాగెను.

Verse 7

नृत्यमाना व्यदृश्यन्त रज़्मध्ये विलासिका: । उनकी वे पताकाएँ वायुसे संचालित हो रंगमंचपर नृत्य करनेवाली विलासिनियोंके समान दिखायी देती थीं ।। इन्द्रायुधसवर्णाभा: पताका भरतर्षभ

సంజయుడు పలికెను—ధూళి మధ్యలో ఆ పతాకములు నర్తించుచున్న రంగస్థల నర్తకీమణులవలె కన్పించెను. ఓ భరతశ్రేష్ఠా! ఇంద్రధనుస్సు వర్ణములవలె ప్రకాశించు ఆ పతాకములు యుద్ధభూమి మీద నర్తించుచున్నట్లే అనిపించెను.

Verse 8

दोधूयमाना रथिनां शोभयन्ति महारथान्‌ | भरतश्रेष्ठ! इन्द्रधनुषके समान प्रभावाली फहराती हुई पताकाएँ रथियोंके विशाल रथोंकी शोभा बढ़ाती थीं ।। सिंहलाड्गूलमुग्रास्यं ध्वजं वानरलक्षणम्‌

సంజయుడు పలికెను—ఓ భరతశ్రేష్ఠా! దూదూయమానమై, ఇంద్రధనుస్సు వలె ప్రభావవంతముగా మెరసే ఆ పతాకములు మహారథుల మహారథములను శోభింపజేసెను. వాటిలో వానరలక్షణముతో కూడిన ఒక ధ్వజము కూడా ఉండెను—ఉగ్రముఖముతో, సింహపుచ్ఛముతో.

Verse 9

स वानरवरो राजन्‌ पताकाभिरलंकृत:

సంజయుడు పలికెను—ఓ రాజా! ఆ శ్రేష్ఠ వానరచిహ్నధ్వజము పతాకలచే అలంకృతమై దూరమునుండియే విశేషముగా ప్రకాశించెను.

Verse 10

तथैव सिंहलाडूगूलं द्रोणपुत्रस्य भारत

సంజయుడు పలికెను—ఓ భారతా! అలాగే ద్రోణపుత్రుని సింహసమాన పరాక్రమమూ భయంకర బలమూ (ప్రకటమయ్యాయి)।

Verse 11

ध्वजाग्रं समपश्याम बालसूर्यसमप्रभम्‌ | भारत! इसी प्रकार हमलोगोंने द्रोणपुत्र अश्वत्थामा-के श्रेष्ठ ध्वजको प्रातः:कालीन सूर्यके समान अरुण कान्तिसे प्रकाशित देखा था। उसमें सिंहकी पूँछका चिह्न था || १०३ || काज्चनं पवनोदधूतं शक्रध्वजसमप्रभम्‌

సంజయుడు పలికెను—ఓ భారతా! మేము ధ్వజాగ్రాన్ని చూచితిమి—ప్రాతఃకాల బాలసూర్యుని వలె ప్రకాశించుచు; స్వర్ణమయమై, గాలికి ఊగుచు, ఇంద్రధ్వజసమాన తేజస్సుతో విరాజిల్లుచు।

Verse 12

हस्तिकक्ष्या पुनर्हमी बभूवाधिरथेर्ध्वज:

సంజయుడు పలికెను—మళ్లీ అధిరథపుత్రుని ఏనుగు-చిహ్న ధ్వజము కనబడెను।

Verse 13

पताका काज्चनी स्रग्वी ध्वजे कर्णस्य संयुगे

సంజయుడు పలికెను—సమరంలో కర్ణుని ధ్వజంపై స్వర్ణమయ పతాక ఉండెను; అది మాలలతో అలంకృతమై యుండెను।

Verse 14

आचार्यस्य तु पाण्डूनां ब्राह्मणस्य तपस्विन:

సంజయుడు పలికెను—పాండవుల ఆచార్యుడు, తపస్వి బ్రాహ్మణుడు (కృపాచార్యుడు) ధ్వజంపై అందమైన వృషభ-చిహ్నం ఉండెను. ఓ రాజా! ఆ మహారథం ఆ వృషభచిహ్నంతో అట్లే విరాజిల్లెను, త్రిపురఘ్నుడైన మహాదేవుని రథం వృషభచిహ్నంతో శోభించునట్లు.

Verse 15

गोवृषो गौतमस्यासीत्‌ कृपस्य सुपरिष्कृत: । स तेन भ्राजते राजन्‌ गोवृषेण महारथ:

సంజయుడు పలికెను—ఓ రాజా! గౌతమునకు చెందిన సువిశేషంగా అలంకరించబడిన గోవృష-ధ్వజము ఇప్పుడు కృపుని అధీనములో ఉంది. ఆ గోవృష-చిహ్నముతో ఆ మహారథుడు యుద్ధరంగములో ప్రకాశించుచున్నాడు.

Verse 16

मयूरो वृषसेनस्य काउ्चनो मणिरत्नवान्‌

సంజయుడు పలికెను—వృషసేనుని (ధ్వజ-చిహ్నము) మయూరము—సువర్ణవర్ణముతో, మణిరత్నములతో అలంకరింపబడినది.

Verse 17

तेन तस्य रथो भाति मयूरेण महात्मन:

సంజయుడు పలికెను—ఆ మయూర-చిహ్నముచేత ఆ మహాత్ముని రథము ప్రకాశించుచున్నది.

Verse 18

मद्रराजस्य शल्यस्य ध्वजाग्रेडग्नेशिखामिव

సంజయుడు పలికెను—మద్రరాజు శల్యుని ధ్వజాగ్రమున అగ్నిశిఖ వలె జ్వలించుచున్నట్లు (అతడు) కనిపించెను.

Verse 19

सा सीता भ्राजते तस्य रथमास्थाय मारिष

సంజయుడు పలికెను—హే మారిష! ఆ సీత అతని రథమును అధిరోహించి ప్రకాశించుచున్నది.

Verse 20

वराह: सिन्धुराजस्य राजतो5भिविराजते

సంజయుడు పలికెను—సింధురాజునకు చెందిన వరాహ-చిహ్నము యుద్ధకోలాహలమధ్య రాజసౌభాగ్యంతో విశేషంగా ప్రకాశించుచుండెను।

Verse 21

शुशुभे केतुना तेन राजतेन जयद्रथ:

సంజయుడు పలికెను—ఆ ప్రకాశవంతమైన కేతువుతో అలంకృతుడైన జయద్రథుడు యుద్ధకోలాహలమధ్య మరింత ప్రకాశించి ప్రత్యేకంగా కనిపించెను।

Verse 22

सौमदत्ते: पुनर्यूपो यज्ञशीलस्थ धीमतः

సంజయుడు పలికెను—మళ్లీ యజ్ఞాచారంలో స్థిరుడైన ధీమంతుడైన సౌమదత్తుని యూప-చిహ్నము దృష్టికి వచ్చెను।

Verse 23

ध्वज: सूर्य इवाभाति सोमश्नात्र प्रदृश्यते । सदा यज्ञमें लगे रहनेवाले बुद्धिमान्‌ भूरिश्रवाके रथमें यूपका चिह्न बना था। वह ध्वज सूर्यके समान प्रकाशित होता था और उसमें चन्द्रमाका चिह्न भी दृष्टिगोचर होता था ।।

సంజయుడు పలికెను—ఆ ధ్వజము సూర్యునివలె ప్రకాశించుచుండెను; అందులో చంద్రచిహ్నమును కూడా చూడగలిగిరి. నిత్యము యజ్ఞకర్మలలో నిమగ్నుడైన ధీమంతుడు భూరిశ్రవుని రథమున యూప-చిహ్నము నిలిచియుండెను. ఓ రాజా, ఆ స్వర్ణమయ యూపము సౌమదత్తుని రథమున మహా వైభవముగా మెరిసెను।

Verse 24

शलस्य तु महाराज राजतो द्विरदो महान्‌,महाराज! शलके ध्वजमें चाँदीका महान्‌ गजराज बना हुआ था। भरतश्रेष्ठ! वह ध्वज सुवर्णनिर्मित विचित्र अंगोंवाले मयूरोंसे सुशोभित था और आपकी सेनाकी शोभा बढ़ा रहा था

సంజయుడు పలికెను—ఓ మహారాజా, శలుని ధ్వజము అత్యంత ప్రకాశించుచుండెను. ఆ పతాకపై వెండితో నిర్మితమైన మహా గజరాజు రూపము ఉండెను. ఓ భరతశ్రేష్ఠా, ఆ ధ్వజము స్వర్ణనిర్మితమైన విచిత్రాంగ మయూరాలతో మరింత అలంకృతమై, మీ సేన యొక్క శోభను పెంపొందించుచుండెను।

Verse 25

केतु: काञ्चनचित्रा ड्रैर्मयूरिरुपशोभित: । स केतु: शो भयामास सैन्यं ते भरतर्षभ

మహారాజా, భరతశ్రేష్ఠా! ఆ ధ్వజంపై వెండివర్ణ మహాగజరాజుని చిహ్నం ఉండెను. స్వర్ణమయంగా, విచిత్రవర్ణ మయూరాలతో అలంకృతమైన ఆ కేతువు మీ సైన్యపు శోభను, యుద్ధవైభవాన్ని మరింత పెంచెను।

Verse 26

यथा श्वेतो महानागो देवराजचमूं तथा । नागो मणिमयो राज्ञो ध्वज: कनकसंवृत:

శ్వేతవర్ణ మహాగజుడు ఐరావతుడు దేవరాజు సేనను ఎలా శోభింపజేస్తాడో, అలాగే రాజా దుర్యోధనుని స్వర్ణమండిత ధ్వజం మణిమయ గజరాజు చిహ్నంతో విశిష్టంగా ప్రకాశించెను।

Verse 27

किंकिणीशतसंह्वादो भ्राजंश्रित्रो रथोत्तमे । व्यभ्राजत भृशं राजन्‌ पुत्रस्तव विशाम्पते

రాజా, ప్రజాపతీ! వందల కింకిణీల మ్రోగింపుతో మార్మోగే ఆ ఉత్తమ రథంపై మీ కుమారుడు అత్యంత తేజస్సుతో ప్రకాశించుచుండెను।

Verse 28

नवैते तव वाहिन्यामुच्छिता: परमध्वजा:

ఇప్పుడు మీ సైన్యంలో ఈ పరమ ధ్వజధారులు (శ్రేష్ఠ వీరులు) కూల్చివేయబడ్డారు।

Verse 29

दशमस्त्वर्जुनस्यासीदेक एव महाकपि:

అర్జునుని పక్షంలో పదవవాడు ఒక్కరే—మహాకపి, ఆ మహావానరుడు।

Verse 30

ततदश्रित्राणि शुभ्राणि सुमहान्ति महारथा:

అప్పుడు ఆ మహారథులు ఆ ప్రకాశించే, అత్యంత విశాలమైన రక్షాకవచాల వెనుక నిలబడి సమరంలో దూసుకెళ్లారు—యుద్ధధర్మం కలతపెట్టిన ఆ రణంలో రక్షణతోను బలంతోను లాభం పొందాలని యత్నించారు।

Verse 31

तथैव धनुरायच्छत्‌ पार्थ: शत्रुविनाशन:

అదేవిధంగా శత్రువినాశకుడు పార్థుడు (అర్జునుడు) తన ధనుస్సును బిగించి సిద్ధమయ్యాడు—యుద్ధపు కఠిన ఆజ్ఞల మధ్య కూడా నియమిత సంకల్పంతో శత్రువును ఎదుర్కొనుటకు।

Verse 32

तवापराधादू राजानो निहता बहुशो युधि

సంజయుడు అన్నాడు—“ఓ రాజా, నీ అపరాధం వల్ల యుద్ధంలో అనేక రాజులు మళ్లీ మళ్లీ హతులయ్యారు।”

Verse 33

तेषामासीद्‌ व्यतिक्षेपौ गर्जतामितरेतरम्‌

సంజయుడు అన్నాడు—వారు పరస్పరం గర్జిస్తూ భయంకరంగా కలిసిమెలిసి ఢీకొనసాగారు; రణకోలాహలంలో ఒక పక్షం మరొక పక్షం సవాలుకు ప్రతిసవాలుగా ఎదురుదెబ్బలు ఇచ్చింది।

Verse 34

दुर्योधनमुखानां च पाण्डूनामृषभस्य च । उस समय एक-दूसरेको लक्ष्य करके गर्जना करनेवाले दुर्योधन आदि महारथियों तथा पाण्डवश्रेष्ठ अर्जुनमें परस्पर आघात-प्रतिघात होने लगा ।।

సంజయుడు అన్నాడు—దుర్యోధనాదులైన అగ్ర మహారథులు మరియు పాండవుల వృషభుడైన అర్జునుడు, ఒకరినొకరు లక్ష్యంగా గర్జిస్తూ, పరస్పర దెబ్బ-ప్రతిదెబ్బలతో ఢీకొనసాగారు. అప్పుడు కృష్ణుడు సారథిగా ఉన్న కౌంతేయుడు అక్కడ పరమాద్భుతమైన కార్యాన్ని ఆచరించాడు।

Verse 35

अशोभत महाबाहुर्गाण्डीवं विक्षिपन्‌ धनु:

సంజయుడు పలికెను— మహాబాహువు అర్జునుడు గాండీవ ధనుస్సును ఊపుతూ యుద్ధానికి సిద్ధుడై ప్రకాశించాడు।

Verse 36

तत्रार्जुनो नरव्याप्र: शरैर्मुक्तै: सहस्रशः

సంజయుడు పలికెను— అక్కడ నరవ్యాఘ్రుడైన అర్జునుడు వేలకొలది బాణాలను విడిచెను।

Verse 37

ततस्ते5पि नरव्याप्रा: पार्थ सर्वे महारथा:

సంజయుడు పలికెను— ఆపై, ఓ పార్థా, ఆ నరవ్యాఘ్రులైన మహారథులందరూ ముందుకు దూసుకొచ్చిరి।

Verse 38

संवृते नरसिंहैस्तु कुरूणामृषभे<र्जुने । महानासीत्‌ समुद्धूतस्तस्य सैन्यस्य नि:स्वन:,जब कुरुश्रेष्ठ अर्जुन उन पुरुषसिंहोंद्वारा घेर लिये गये, तब उस सेनामें महान्‌ कोलाहल प्रकट हुआ

సంజయుడు పలికెను— కురువులలో వృషభుడైన అర్జునుడు ఆ పురుషసింహులచే చుట్టుముట్టబడినప్పుడు, ఆ సైన్యంలో మహా కోలాహలం ఉప్పొంగి లేచెను।

Verse 53

नानावर्णविरागाभि: शुशुभु: सर्वतो वृता: । वे परम शोभासम्पन्न अनेक प्रकारके बहुरंगे ध्वज सब ओरसे नाना रंगकी पताकाओंद्वारा घिरकर बड़ी शोभा पाते थे

సంజయుడు పలికెను— నానావర్ణాలతో రంగరించబడిన పతాకలచే అన్ని వైపులా చుట్టుముట్టబడి వారు అత్యంత శోభించిరి।

Verse 83

धनंजयस्य संग्रामे प्रत्यदृश्यत भैरवम्‌ । उस संग्राममें अर्जुनका भयंकर ध्वज वानरके चिह्से सुशोभित दिखायी देता था। उस वानरकी पूँछ सिंहके समान थी और उसका मुख बड़ा ही उग्र था

సంజయుడు పలికెను—ఆ ఘోర సంగ్రామంలో ధనంజయుని ధ్వజము భయంకర రూపముతో దర్శనమిచ్చెను; వానరచిహ్నముతో శోభిల్లెను. ఆ వానరపు తోక సింహమువలె ఉండెను, ముఖము అత్యంత ఉగ్రముగా ఉండెను.

Verse 96

त्रासयामास तत्‌ सैन्यं ध्वजो गाण्डीवधन्चन: । राजन! श्रेष्ठ वानरसे सुशोभित तथा पताकाओंसे अलंकृत गाण्डीवधारी अर्जुनका वह ध्वज आपकी उस सेनाको भयभीत किये देता था

సంజయుడు పలికెను—రాజా! గాండీవధారి అర్జునుని ఆ ధ్వజము, శ్రేష్ఠ వానరచిహ్నముతో శోభిల్లి, పతాకలతో అలంకృతమై, మీ ఆ సైన్యమును భయపెట్టెను.

Verse 104

इस प्रकार श्रीमहाभारत द्रोणपर्वके अन्तर्गत जयद्रथवधपर्वमें संकुलयुद्धाविषयक एक सौ चारवाँ अध्याय पूरा हुआ

ఇట్లు శ్రీమహాభారత ద్రోణపర్వములోని జయద్రథవధపర్వమందు సంకుల యుద్ధవిషయక నూట నాల్గవ అధ్యాయము సమాప్తమైంది.

Verse 105

इति श्रीमहाभारते द्रोणपर्वणि जयद्रथवधपर्वणि ध्वजवर्णने पजञ्चाधिकशततमो<ध्याय:

ఇతి శ్రీమహాభారత ద్రోణపర్వములో జయద్రథవధపర్వమందు ధ్వజవర్ణన విషయక నూట ఐదవ అధ్యాయము.

Verse 116

नन्दनं कौरवेन्द्राणां द्रौणेलक्ष्म समुच्छितम्‌ अश्व॒त्थामाका इन्द्रध्वजके समान प्रकाशमान सुवर्णमय ऊँचा ध्वज वायुकी प्रेरणासे फहराता हुआ कौरव-नरेशोंका आनन्द बढ़ा रहा था

సంజయుడు పలికెను—ద్రోణవంశలక్షణముతో ఎత్తుగా నిలిచిన అశ్వత్థాముని స్వర్ణమయ ధ్వజము, ఇంద్రధ్వజమువలె ప్రకాశిస్తూ, వాయుప్రేరణచేత ఎగిరెగిరి కౌరవ నరేశుల హర్షమును వృద్ధి చేసెను.

Verse 126

आहवे खं महाराज ददृशे पूरयन्निव । अधिरथपुत्र कर्णका ध्वज हाथीकी सुवर्णमयी रस्सीके चिह्नसे युक्त था। महाराज! वह संग्राममें आकाशको भरता हुआ-सा दिखायी देता था

సంజయుడు అన్నాడు—మహారాజా! యుద్ధమధ్యంలో ఆ ధ్వజం ఆకాశాన్నే నింపుతున్నట్లుగా కనిపించింది. అధిరథపుత్రుడు కర్ణుని ధ్వజంపై స్వర్ణ హస్తి-చిహ్నం, స్వర్ణ రజ్జు-చిహ్నం ఉండెను; రణభూమిలో అది గగనాన్ని వ్యాపించినట్లుగా దర్శనమిచ్చెను.

Verse 133

नृत्यतीव रथोपस्थे श्वसनेन समीरिता । युद्धसस्‍्थलमें कर्णके ध्वजपर सुवर्णमयी मालासे विभूषित पताका वायुसे आन्दोलित हो रथकी बैठकपर नृत्य-सा कर रही थी

సంజయుడు అన్నాడు—యుద్ధస్థలంలో గాలివేగంతో ఊగిసలాడుతూ, కర్ణుని ధ్వజంపై స్వర్ణమాలలతో అలంకరించబడిన పతాకం రథాసనంపై నర్తిస్తున్నట్లుగా కనిపించింది.

Verse 153

त्रिपुरघ्नरथो यद्वद्‌ गोवृषेण विराजता । पाण्डवोंके आचार्य

సంజయుడు అన్నాడు—రాజా! త్రిపురనాశకుడైన మహాదేవుని రథం అందమైన వృషభ-చిహ్నంతో ఎలా ప్రకాశిస్తుందో, అలాగే పాండవుల ఆచార్యుడు, తపస్వి బ్రాహ్మణుడు, గౌతమగోత్రీయుడు అయిన కృపాచార్యుని మహారథం ధ్వజంపై ఉన్న వృషభ-చిహ్నంతో విశేషంగా శోభిల్లింది.

Verse 163

व्याहरिष्यन्निवातिष्ठत्‌ सेनाग्रमुपशो भयन्‌ । वृषसेनका मणिरत्नविभूषित सुवर्णमय ध्वज मयूर-चिह्नसे युक्त था। वह मयूर सेनाके अग्रभागकी शोभा बढ़ाता हुआ इस प्रकार खड़ा था, मानो बोल देगा

సంజయుడు అన్నాడు—సేనాగ్రభాగంలో వృషసేనుని మణిరత్నాలతో అలంకరించబడిన స్వర్ణధ్వజం మయూర-చిహ్నంతో నిలిచింది. ఆ మయూరం సేనాగ్రశోభను పెంచుతూ, మాట్లాడబోతున్నట్లుగా స్థిరంగా నిలిచింది.

Verse 183

सौवर्णी प्रतिपश्याम सीतामप्रतिमां शुभाम्‌ । मद्रराज शल्यकी ध्वजाके अग्रभागमें हमने अग्निशिखाके समान उज्ज्वल, सुवर्णमय, अनुपम तथा शुभ लक्षणोंसे युक्त एक सीता (हलसे भूमिपर खींची हुई रेखा) देखी थी

సంజయుడు అన్నాడు—మద్రరాజు శల్యుని ధ్వజాగ్రభాగంలో మేము అగ్నిశిఖ వలె ప్రకాశించే, స్వర్ణమయమైన, అపూర్వమైన, శుభలక్షణాలతో యుక్తమైన ఒక ‘సీత’ను చూశాము—అది హలంతో భూమిపై లాగిన గీత వంటిది.

Verse 196

सर्वबीजविरूढेव यथा सीता श्रिया वृता । माननीय नरेश! जैसे खेतमें हलकी नोकसे बनी हुई रेखा सभी बीजोंके अंकुरित होनेपर शोभासम्पन्न दिखायी देती है

సంజయుడు పలికెను—పూజ్య రాజా! పొలంలో నాగలి మొనతో ఏర్పడిన సీత (చేరు) అన్ని విత్తనాలు మొలకెత్తినప్పుడు ఎంత శోభించునో, అలాగే మద్రరాజుని రథాశ్రయం పొందిన ఆ ‘సీత’ మహాశోభను పొందింది।

Verse 203

ध्वजाग्रेडलोहितार्काभो हेमजालपरिष्कृत: । सिन्धुराज जयद्रथकी ध्वजाके अग्रभागमें उज्ज्वल सूर्यके समान श्वेत कान्तिमान्‌ और सोनेकी जालीसे विभूषित चाँदीका बना हुआ वराहचिह्न अत्यन्त सुशोभित हो रहा था

సంజయుడు వర్ణించెను—సింధురాజు జయద్రథుని ధ్వజాగ్రంలో వెండితో చేసిన వరాహచిహ్నం అత్యంత శోభించుచుండెను. ఆ ధ్వజాగ్రం ప్రకాశవంతమైన సూర్యుని వలె దీప్తిమంతమై, శ్వేతకాంతితో మెరిసి, స్వర్ణజాల అలంకారంతో మరింత విరాజిల్లెను।

Verse 213

यथा देवासुरे युद्धे पुरा पूषा सम शोभते । जैसे पूर्वकालमें देवासुर-संग्राममें पूषा शोभा पाते थे, उसी प्रकार उस रजतनिर्मित ध्वजसे जयद्रथकी शोभा हो रही थी

సంజయుడు పలికెను—పూర్వకాలంలో దేవాసుర సంగ్రామంలో పూషా ఎలా శోభించెనో, అలాగే ఆ వెండితో చేసిన ధ్వజం వలన జయద్రథుడు శోభిల్లెను।

Verse 236

राजसूये मखश्रेष्ठे यथा यूप: समुच्छित: । राजन! जैसे यज्ञोंमें श्रेष्ठ राजसूयमें ऊँचा यूप सुशोभित होता है, भूरिश्रवाका वह सुवर्णमय यूप वैसे ही शोभा पा रहा था

సంజయుడు పలికెను—రాజా! యజ్ఞాలలో శ్రేష్ఠమైన రాజసూయంలో ఎత్తైన యూపం ఎలా శోభించునో, అలాగే భూరిశ్రవుని ఆ స్వర్ణమయ యూపం శోభిల్లెను।

Verse 286

व्यदीपयंस्ते पृतनां युगान्तादित्यसंनिभा: । ये नौ उत्तम ध्वज आपकी सेनामें बहुत ऊँचे थे और प्रलयकालके सूर्यके समान अपना प्रकाश फैलाते हुए आपकी सेनाको उद्धासित कर रहे थे

సంజయుడు పలికెను—యుగాంత సూర్యుని వలె ప్రకాశించే ఆ ఉత్తమ ధ్వజాలు తమ కాంతిని వ్యాపింపజేసి మీ సేనను ప్రకాశింపజేస్తున్నవి।

Verse 306

कार्मुकाण्याददुस्तूर्णमर्जुनार्थे परंतपा: । तदनन्तर शत्रुओंको संताप देनेवाले उन सब महारथियोंने अर्जुनको मारनेके लिये तुरंत ही विचित्र, चमकीले और विशाल धनुष हाथमें ले लिये

శత్రుసంతాపకరులైన ఆ మహారథులందరూ అర్జునుని నిమిత్తమై వెంటనే ధనుస్సులను ఎత్తుకున్నారు. ఆపై అర్జునవధ సంకల్పంతో, శత్రువులకు తాపం కలిగించుటకు, విచిత్రమైన, కాంతిమంతమైన, విశాలమైన ధనుస్సులను తక్షణమే చేతబట్టారు.

Verse 316

गाण्डीवं दिव्यकर्मा तद्‌ राजन दुर्मन्त्रिते तव । राजन! उसी प्रकार दिव्य कर्म करनेवाले शत्रुनाशन पार्थने भी आपकी कुमन्त्रणाके फलस्वरूप अपने गाण्डीव धनुषको खींचा

రాజా! నీ కుమంత్రణ ఫలితంగా దివ్యకర్ముడు, శత్రునాశకుడు అయిన పార్థుడు కూడా అలాగే తన గాండీవ ధనుస్సును లాగి సిద్ధమయ్యాడు.

Verse 326

नानादिग्भ्य: समाहूता: सहया: सरथद्विपा: । महाराज! आपके अपराधसे उस युद्धसस्‍्थलमें अनेक दिशाओंसे आमन्त्रित होकर आये हुए बहुत-से राजा अपने घोड़ों, रथों और हाथियोंसहित मारे गये हैं

మహారాజా! నీ అపరాధం వల్ల ఆ యుద్ధభూమిలో అనేక దిశల నుండి ఆహ్వానింపబడి వచ్చిన అనేక సహాయక రాజులు తమ గుర్రాలు, రథాలు, ఏనుగులతో సహా హతులయ్యారు.

Verse 343

यदेको बहुभि: सार्ध समागच्छदभीतवत्‌ | वहाँ श्रीकृष्ण जिनके सारथि हैं, उन कुन्तीकुमार अर्जुनने यह अत्यन्त अद्भुत पराक्रम किया कि अकेले ही बहुतोंके साथ निर्भय होकर युद्ध आरम्भ कर दिया

అక్కడ శ్రీకృష్ణుడు సారథిగా ఉన్న కుంతీపుత్రుడు అర్జునుడు అత్యంత అద్భుతమైన పరాక్రమం చేశాడు—ఒంటరిగా అనేకులపై నిర్భయంగా యుద్ధాన్ని ప్రారంభించాడు.

Verse 353

जिगीषुस्तान्‌ नरव्याप्रो जिघांसुश्च जयद्रथम्‌ । उनपर विजय पानेकी इच्छा रखकर जयद्रथके वधकी अभिलाषासे गाण्डीव धनुषको खींचते हुए पुरुषसिंह महाबाहु अर्जुनकी बड़ी शोभा हो रही थी

వారిపై విజయం సాధించాలనే తపనతో, జయద్రథుని వధించాలనే ఘోర సంకల్పంతో గాండీవ ధనుస్సును లాగుతూ, నరవ్యాఘ్రుడు మహాబాహువు అయిన అర్జునుడు అపూర్వంగా ప్రకాశించాడు.

Verse 363

अदृश्यांस्तावकान्‌ योधानू्‌ प्रचक्रे शत्रुतापन: । उस समय शत्रुओंको संताप देनेवाले नरव्याप्र अर्जुनने अपने छोड़े हुए सहस्तरों बाणोंद्वारा आपके योद्धाओंको अदृश्य कर दिया

సంజయుడు పలికెను—శత్రుసంతాపకుడైన పార్థుడు అర్జునుడు సహస్రశః బాణవర్షం కురిపించి మీ యోధులను చుట్టూరా కప్పివేసెను; ఆ బాణసమూహముచే వారు సమరభూమిలో అదృశ్యులైనట్లు అయ్యిరి।

Verse 376

अदृश्यं समरे चक्र: सायकौचै: समन्तत: । तब उन सभी पुरुषसिंह महारथियोंने भी समरांगणमें सब ओरसे बाणसमूहोंकी वर्षा करके अर्जुनको अदृश्य कर दिया

సంజయుడు పలికెను—ఆ పురుషసింహ మహారథులు సమరంలో అన్ని వైపుల నుండీ ఘనమైన బాణసమూహాలను కురిపించి అర్జునుని కప్పివేసిరి; ఆ బాణవృష్టిచే అతడు అదృశ్యుడయ్యెను।

Verse 1763

यथा स्कन्दस्य राजेन्द्र मयूरेण विराजता । राजेन्द्र! जैसे स्वामी स्कन्दका रथ सुन्दर मयूर-चिह्लसे शोभित होता है, उसी प्रकार महामना वृषसेनका रथ उस मयूरचिह्लसे शोभा पा रहा था

సంజయుడు పలికెను—రాజేంద్రా! స్వామి స్కందుని రథము మయూరచిహ్నముచే ఎలా విరాజిల్లునో, అలాగే మహామనస్సు వృషసేనుని రథమును కూడా అదే మయూరచిహ్నము శోభింపజేసెను।

Verse 2736

ध्वजेन महता संख्ये कुरूणामृषभस्तदा । प्रजानाथ! वह विचित्र ध्वज दुर्योधनके उत्तम रथपर सैकड़ों क्षुद्रधंटिकाओंकी ध्वनिसे शोभायमान था। उस महान्‌ ध्वजसे युद्धस्थलमें आपके पुत्र कुरुश्रेष्ठ दुर्योधनकी उस समय बड़ी शोभा हो रही थी

సంజయుడు పలికెను—ఆ సమరంలో ఆ వేళ కురువులలో శ్రేష్ఠుడైన మీ కుమారుడు దుర్యోధనుడు మహాధ్వజముతో విరాజిల్లెను. అతని ఉత్తమ రథముపై విచిత్ర పతాకము ఊగుచుండెను; శతశః చిన్న గంటికల మ్రోగుడుతో అది మరింత శోభించెను. ఆ మహాధ్వజముచే యుద్ధభూమిలో అతడు విశేషంగా ప్రకాశించెను।

Verse 2936

अदीप्यतार्जुनो येन हिमवानिव वह्नलिना । दसवाँ ध्वज एकमात्र अर्जुनका ही था, जो विशाल वानरचिह्लसे सुशोभित था। उससे अर्जुन उसी प्रकार देदीप्यमान हो रहे थे, जैसे अग्निसे हिमालय पर्वत उद्धासित होता है

సంజయుడు పలికెను—పదవ ధ్వజము ఒక్క అర్జునునిదే; అది మహావానరచిహ్నముతో అతి శోభాయమానమై యుండెను. ఆ ధ్వజముచే అర్జునుడు అగ్నిమాలచే హిమవంతుడు ప్రకాశించునట్లు దేదీప్యమానుడయ్యెను।