Shloka 54
Droṇa–Dhṛṣṭadyumna-yuddha (द्रोण-धृष्टद्युम्न-युद्धम्) — Tactical duel and allied interventions
Devanagari script
विरथावसियुद्धाय समीयतुरमर्षणौ । तयोस्तदभवद् युद्ध घोररूपं सुदारुणम्,भारत! वे दोनों वीर एक-दूसरेके घोड़ोंको मार धनुषके टुकड़े करके रथहीन हो अमर्षमें भरकर खड्गद्वारा युद्ध करनेके लिये आमने-सामने खड़े हुए। फिर तो उन दोनोंमें अत्यन्त भयंकर एवं दारुण युद्ध होने लगा
Translation
ఆ ఇద్దరు అజేయవీరులు పరస్పరం గుర్రాలను చంపి, ధనుస్సులను విరిచివేసి, రథరహితులై, అమర్షంతో ఉప్పొంగి ఖడ్గయుద్ధానికి ఎదురెదురుగా నిలిచారు. అప్పుడు, ఓ భారతా, వారి మధ్య అత్యంత ఘోరమైన, దారుణమైన యుద్ధం చెలరేగింది.
Word by Word
विरथौboth without chariots
विरथौ:
Karta
TypeAdjective
Rootवि-रथ (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Nominative, Dual
असि-युद्धायfor sword-fighting
असि-युद्धाय:
Sampradana
TypeNoun
Rootअसि-युद्ध (प्रातिपदिक)
FormNeuter, Dative, Singular
समीयतुःthey came together / approached
समीयतुः:
TypeVerb
Rootसम्-इ (धातु)
FormPerfect (Liṭ), 3rd, Dual, Parasmaipada
अमर्षणौboth intolerant, furious
अमर्षणौ:
Karta
TypeAdjective
Rootअमर्षण (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Nominative, Dual
तयोःof those two
तयोः:
TypePronoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
FormMasculine/Neuter, Genitive, Dual
तत्that (battle)
तत्:
Karta
TypePronoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
FormNeuter, Nominative, Singular
अभवत्became / happened
अभवत्:
TypeVerb
Rootभू (धातु)
FormImperfect (Laṅ), 3rd, Singular, Parasmaipada
युद्धम्battle
युद्धम्:
Karta
TypeNoun
Rootयुद्ध (प्रातिपदिक)
FormNeuter, Nominative, Singular
घोर-रूपम्of dreadful form
घोर-रूपम्:
TypeAdjective
Rootघोर-रूप (प्रातिपदिक)
FormNeuter, Nominative, Singular
सु-दारुणम्very cruel / extremely fierce
सु-दारुणम्:
TypeAdjective
Rootसु-दारुण (प्रातिपदिक)
FormNeuter, Nominative, Singular
भारतO Bharata
भारत:
TypeNoun
Rootभारत (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Vocative, Singular
Speaker
संजय उवाच
Character Dynamics
Dharma Sankata (Moral Dilemma)
War Context
Verse Rasa (Emotional Essence)
Philosophical Teaching
Political Layer
Geographic Context
Meter (Chandas)
Sandhi Notes