Shloka 20
Dāyavibhāga (Inheritance Apportionment) and Household Precedence — Dialogue of Yudhiṣṭhira and Bhīṣma
पाणिग्रहीता चान्य: स्यात् कस्य भार्या पितामह | तत्त्वं जिज्ञासमानानां चक्षुर्भवतु नो भवान्,युधिष्ठिरने पूछा--पितामह! यदि एक मनुष्यने विवाह पक्का करके कन्याका मूल्य दे दिया हो, दूसरेने मूल्य देनेका वादा करके विवाह पक्का किया हो, तीसरा उसी कन्याको बलपूर्वक ले जानेकी बात कर रहा हो, चौथा उसके भाई-बन्धुओंको विशेष धनका लोभ दिखाकर ब्याह करनेको तैयार हो और पाँचवाँ उसका पाणिग्रहण कर चुका हो तो धर्मतः उसकी कन्या किसकी पत्नी मानी जायगी? हमलोग इस विषयमें यथार्थ तत्त्वको जानना चाहते हैं। आप हमारे लिये नेत्र (पथ-प्रदर्शक) हों
yudhiṣṭhira uvāca |
pāṇigrahītā cānyaḥ syāt kasya bhāryā pitāmaha |
tattvaṃ jijñāsamānānāṃ cakṣur bhavatu no bhavān ||
యుధిష్ఠిరుడు అన్నాడు—పితామహా! మరొకడు పాణిగ్రహణం కూడా చేసి ఉంటే, ధర్మప్రకారం ఆ కన్య ఎవరి భార్య? తత్త్వాన్ని తెలుసుకోవాలనుకునే మాకు మీరు కళ్లుగా ఉండండి.
युधिछिर उवाच
Educational Q&A
The verse frames a dharma-inquiry: when multiple competing claims arise—payment, promise, coercion, bribing relatives, and the completed hand-taking rite—one must determine legitimacy not by power or wealth but by the true legal-ethical principle (tattva) as explained by an authoritative elder.
In the Anuśāsana Parva’s instruction section, Yudhiṣṭhira asks Bhīṣma to adjudicate a complex marriage dispute involving several suitors with different kinds of claims, requesting clear guidance on whose wife the girl is considered according to dharma.