Shloka 2
Vipulopākhyāna—Ruci-rakṣā and Śakra’s Māyā (विपुलोपाख्यानम्—रुचिरक्षणं शक्रमाया च)
भीष्म उवाच क्रिया भवति केषांचिदुपांशुव्रतमुत्तमम् । यो यो याचेत यत् किज्चित् सर्व दद्याम इत्यपि,भीष्मजीने कहा--युधिष्ठिर! कितने ही याचकोंका तो यज्ञ, गुरुदक्षिणा या कुटुम्बका भरण-पोषण आदि कार्य ही मनोरथ होता है और किन्हींका उत्तम मौनव्रतसे रहकर निर्वाह करना प्रयोजन होता है। इनमेंसे जो-जो याचक जिस किसी वस्तुकी याचना करे उन सबके लिये यही कहना चाहिये कि “हम देंगे” (किसीको निराश नहीं करना चाहिये)
bhīṣma uvāca
kriyā bhavati keṣāñcid upāṃśu-vratam uttamam |
yo yo yāceta yat kiñcit sarvaṃ dadyām ity api ||
భీష్ముడు అన్నాడు— యుధిష్ఠిరా! కొందరికి యజ్ఞకర్మలు, గురుదక్షిణ, కుటుంబపోషణ వంటి క్రియలే ఆశయమవుతాయి; మరికొందరికి ఉపాంశు—మౌనసంయమ వ్రతమే ఉత్తమ సాధన. అందువల్ల ఏ యాచకుడు ఏది అడిగినా, ‘ఇస్తాను’ అనే భావంతోనే పలకాలి; ఎవరినీ నిరాశపరచి పంపకూడదు.
भीष्म उवाच
Educational Q&A
Different people follow different legitimate paths—some through active duties and some through disciplined restraint—but in all cases one should cultivate generosity: when someone asks, respond with the intention to give and do not dismiss the petitioner with hopelessness.
In Bhishma’s instruction to Yudhishthira on dharma, he explains that both action-oriented life and vow-based restraint can be valid aims, and he emphasizes the ethical stance a giver should adopt toward those who come to ask for help.