Shloka 1
Vipulopākhyāna—Ruci-rakṣā and Śakra’s Māyā (विपुलोपाख्यानम्—रुचिरक्षणं शक्रमाया च)
: सप्तत्रिशो5्ध्याय: दानपात्रकी परीक्षा युधिषछ्िर उवाच अपूर्वश्च भवेत् पात्रमथवापि चिरोषित: । दूरादभ्यागतं चापि किं पात्र स््थात् पितामह,युधिष्ठिरने पूछा--पितामह! दानका पात्र कौन होता है? अपरिचित पुरुष या बहुत दिनोंतक अपने साथ रहा हुआ पुरुष। अथवा किसी दूर देशसे आया हुआ मनुष्य? इनमेंसे किसको दानका उत्तम पात्र समझना चाहिये?
Yudhiṣṭhira uvāca: apūrvaś ca bhavet pātram athavāpi ciroṣitaḥ | dūrād abhyāgataṃ cāpi kiṃ pātraṃ syāt pitāmaha ||
యుధిష్ఠిరుడు అన్నాడు— పితామహా! దానానికి యోగ్యుడైన పాత్రుడు ఎవరు? ఇంతకు ముందు పరిచయం లేనివాడా, లేక చాలాకాలం మనతో నివసించినవాడా, లేదా దూరదేశం నుంచి వచ్చినవాడా? వీరిలో ఎవరు ఉత్తమ దానపాత్రుడు?
युधिषछ्िर उवाच
Educational Q&A
The verse frames an ethical inquiry central to dāna-dharma: how to discern a ‘pātra’ (worthy recipient). It highlights that worthiness is not automatically determined by familiarity, long association, or foreign arrival, but requires principled evaluation—setting up Bhīṣma’s guidance on criteria for righteous giving.
In the Anuśāsana Parva’s instruction on gifts, Yudhiṣṭhira addresses Bhīṣma as ‘Pitāmaha’ and asks which type of person should be considered the best recipient of charity: a stranger, a long-time associate, or a traveler from far away.