Shloka 19
अप्रमेयो हृषीकेश: पद्मनाभो5मरप्र भु: । विश्वकर्मा मनुस्त्वष्टा स्थविष्ठ: स्थविरो ध्रुव:,४६ अप्रमेय:-प्रमाणादिसे जाननेमें न आ सकनेवाले, ४७ हृषीकेश:-इन्द्रियोंके स्वामी, ४८ पद्मनाभ:-जगत्के कारणरूप कमलको अपनी नाभिमें स्थान देनेवाले, ४९ अमरप्रभु:-देवताओंके स्वामी, ५० विश्वकर्मा-सारे जगत्की रचना करनेवाले, ५१ मनुः- प्रजापति मनुरूप, ५२ त्वष्टा-संहारके समय सम्पूर्ण प्राणियोंको क्षीण करनेवाले, ५३ स्थविष्ठ:-अत्यन्त स्थूल, ५४ स्थविरो ध्रुवः-अति प्राचीन एवं अत्यन्त स्थिर
aprameyo hṛṣīkeśaḥ padmanābho 'maraprabhuḥ | viśvakarmā manus tvaṣṭā sthaviṣṭhaḥ sthaviro dhruvaḥ ||
భీష్ముడు పలికెను—ఆయన అప్రమేయుడు—హృషీకేశుడు, ఇంద్రియాధిపతి; పద్మనాభుడు, జగత్కారణమైన కమలం ఆయన నాభిలో నిలిచియుండును; అమరుల ప్రభువు. ఆయన విశ్వకర్మ, సృష్టిశిల్పి; మనువు, ప్రజల ఆదిపితా ధర్మనియమకర్త; త్వష్టా, ప్రళయకాలమున సమస్త ప్రాణులను క్షీణింపజేయు శక్తి. ఆయన అత్యంత స్థూలుడు, అత్యంత ప్రాచీనుడు, అచల ధ్రువుడు।
भीष्म उवाच
Educational Q&A
The verse teaches contemplation of the Supreme through layered divine names: the Lord is beyond measurement, governs the senses, is the cosmic source, rules the gods, creates and orders the world (Viśvakarmā/Manu), and remains ancient and unshakably constant (dhruva). Remembering these attributes supports dharma by anchoring the mind in a stable, higher order.
Bhīṣma is reciting a sequence of divine epithets in praise of Viṣṇu (often aligned with Kṛṣṇa), presenting theological identifications—creator, lawgiver, cosmic sustainer/dissolver—within his instruction on dharma and devotion in the Anuśāsana Parva.