Shloka 5
प्रतीप–गङ्गा संवादः तथा शंतनु–गङ्गा विवाहशर्तिः
Pratīpa and Gaṅgā; Śaṃtanu’s marriage condition
अशिल्पजीवी गुणवांश्वैव नित्यं जितेन्द्रिय: सर्वतो विप्रयुक्त: । अनोकशायी लघुरल्पप्रचार- श्वरन् देशानेकचर: स भिक्षु:,संन्यासी शिल्पकलासे जीवन-निर्वाह न करे। शम, दम आदि श्रेष्ठ गुणोंसे सम्पन्न हो। सदा अपनी इन्द्रियोंको काबूमें रखे। सबसे अलग रहे। गृहस्थके घरमें न सोये। परिग्रहका भार न लेकर अपनेको हलका रखे। थोड़ा थोड़ा चले। अकेला ही अनेक स्थानोंमें भ्रमण करता रहे। ऐसा संन्यासी ही वास्तवमें भिक्षु कहलानेयोग्य है
aṣṭaka uvāca | aśilpajīvī guṇavāṁś caiva nityaṁ jitendriyaḥ sarvato viprayuktaḥ | anokaśāyī laghur alpapracāraś caran deśānekacaraḥ sa bhikṣuḥ ||
అష్టకుడు పలికెను—నిజమైన భిక్షువు (సన్న్యాసి) శిల్పవృత్తి లేదా వ్యాపారంతో జీవనం సాగించకూడదు. శమదమాది ఉత్తమ గుణాలతో నిత్యం యుక్తుడై, ఇంద్రియజయుడై, సర్వతోముఖంగా విరక్తుడై ఉండాలి. గృహస్థుల ఇంట నిద్రించకూడదు; పరిగ్రహభారం మోసుకోకుండా తేలికగా ఉండాలి; కొద్దికొద్దిగా నడుచుకుంటూ, ఒంటరిగా అనేక దేశాలలో సంచరించాలి. అటువంటి సన్న్యాసియే నిజంగా ‘భిక్షు’ అని పిలవదగినవాడు.
अद्टक उवाच
Educational Q&A
The verse defines the ethical profile of a genuine bhikṣu/saṁnyāsī: not earning by crafts, cultivating virtues, mastering the senses, remaining detached, avoiding comfortable dependence on householders, keeping possessions minimal, and wandering with restraint and solitude.
Aṣṭaka is speaking in a didactic context, laying down criteria for who deserves the title ‘bhikṣu’—not merely by outward appearance, but by disciplined conduct, detachment, and self-control.