Shloka 6
प्रतीप–गङ्गा संवादः तथा शंतनु–गङ्गा विवाहशर्तिः
Pratīpa and Gaṅgā; Śaṃtanu’s marriage condition
रात्र्या यया वाभिजिताक्ष लोका भवन्ति कामाभिजिता: सुखाश्न । तामेव रात्रि प्रयतेत विद्वा- नरण्यसंस्थो भवितुं यतात्मा,जिस समय रूप, रस आदि विषय तुच्छ प्रतीत होने लगें, इच्छानुसार जीत लिये जायाँ तथा उनके परित्यागमें ही सुख जान पड़े, उसी समय विद्वान् पुरुष मनको वशमें करके समस्त संग्रहोंका त्याग कर वनवासी होनेका प्रयत्न करे
rātryā yayā vābhijitākṣa lokā bhavanti kāmābhijitāḥ sukhāśnaḥ | tām eva rātriṃ prayateta vidvān araṇyasaṃstho bhavituṃ yatātmā ||
అష్టకుడు పలికెను—ఇంద్రియాలు జయింపబడి, లోకవిషయాల బలం క్షీణించే ఆ ‘రాత్రి’ వచ్చినప్పుడు—కామనలు ఓడిపోయి, సరళతలోనే సుఖం కనిపించినప్పుడు—అప్పుడే జ్ఞాని మనస్సును నియంత్రించి సమస్త సంగ్రహాన్ని విడిచి, ఆత్మసంయమంతో అరణ్యవాసిగా మారుటకు ప్రయత్నించాలి.
अद्टक उवाच
Educational Q&A
When genuine dispassion arises—sense-objects appear trivial and desires are mastered—one should act immediately: restrain the mind, abandon accumulation, and adopt a disciplined, renunciant life (symbolized by forest-dwelling).
Aṣṭaka is instructing about the right moment for renunciation: the inner ‘night’ of detachment, when the senses and desires are subdued, is presented as the proper time for a wise person to leave worldly collecting and pursue a self-controlled life in the forest.