Shloka 27
Śukra’s Ultimatum and Devayānī’s Demand (शुक्र-प्रतिज्ञा तथा देवयानी-वर-याचना)
राज्यं शशास सुमहद् धर्मेण पृथिवीपते । पितृन् देवानृषीन् विप्रान् गन्धर्वोरगराक्षसान्,पृथ्वीपते! उन्होंने अपने विशाल राज्यका धर्मपूर्वक शासन किया। पितरों, देवताओं, ऋषियों, ब्राह्मणों, गन्धरवों, नागों, राक्षसों तथा ब्राह्मण, क्षत्रिय और वैश्योंका भी पालन किया। राजा नहुषने झुंड-के-झुंड डाकुओं और लुटेरोंका वध करके ऋषियोंको भी कर देनेके लिये विवश किया
rājyaṃ śaśāsa sumahad dharmeṇa pṛthivīpate | pitṝn devān ṛṣīn viprān gandharvoragarākṣasān |
వైశంపాయనుడు పలికెను—ఓ భూపతీ! అతడు ధర్మమార్గమున తన విశాల రాజ్యమును పాలించెను. పితృదేవతలు, దేవతలు, ఋషులు, బ్రాహ్మణులు, అలాగే గంధర్వులు, నాగులు, రాక్షసులు—అందరినీ యథావిధిగా పోషించి గౌరవించెను. ఈ శ్లోకం ఆదర్శ రాజధర్మమును సమస్త జీవవర్గాల రక్షణ, క్రమపాలనగా ప్రతిపాదించుచున్నది.
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
The verse highlights rājadharma: a king’s legitimacy rests on ruling by dharma—protecting, sustaining, and honoring all orders of beings (human and non-human) rather than ruling by mere force.
Vaiśampāyana describes an exemplary phase of kingship: the ruler governs a vast realm righteously and maintains harmonious relations with ancestral powers, divine beings, sages, priestly communities, and other classes such as Gandharvas, Nāgas, and Rākṣasas.