Shloka 66
अध्याय ७४: अक्रोध–क्षमा–निवासनीति
Chapter 74: Non-anger, Forbearance, and the Ethics of Residence
यथा हवाहवनीयोड<ग्निर्गा्हपत्यात् प्रणीयते । तथा त्वत्त: प्रसूतो5यं त्वमेक: सन् द्विधा कृत:,जैसे गार्हपत्य अग्निसे आहवनीय अग्निका प्रणयन (प्राकट्य) होता है, उसी प्रकार यह बालक आपसे उत्पन्न हुआ है, मानो आप एक होकर भी अब दो रूपोंमें प्रकट हो गये हैं। राजन! आजसे कुछ वर्ष पहले आप शिकार खेलने वनमें गये थे। वहाँ एक हिंसक पशुके पीछे आकृष्ट हो आप दौड़ते हुए मेरे पिताजीके आश्रमपर पहुँच गये, जहाँ मुझ कुमारी कन्याको आपने गान्धर्व विवाहद्वारा पत्नीरूपमें प्राप्त किया
yathā havāhavānīyo 'gnir gārhapatyāt praṇīyate | tathā tvattaḥ prasūto 'yaṃ tvam ekaḥ san dvidhā kṛtaḥ ||
గార్హపత్య అగ్నినుండి ఆహవనీయ అగ్ని ప్రణీతమయ్యే విధంగా, అలాగే ఈ బాలుడు మీ నుంచే జన్మించాడు; మీరు ఒకరే అయినా ఇప్పుడు రెండు రూపాలుగా ప్రగటించారు—మీరు మరియు ఈ కుమారుడు.
दुष्यन्त उवाच
Educational Q&A
The verse uses Vedic ritual symbolism to affirm legitimate lineage: as one sacred fire can manifest as another without losing its identity, a parent remains one yet continues in the child. Ethically, it underscores the duty to acknowledge one’s offspring and uphold familial and royal responsibility.
Duṣyanta speaks to validate the child’s origin, comparing the child’s emergence from the mother to the ritual bringing forth of the Āhavanīya fire from the Gārhapatya. It functions as a public affirmation of birth and continuity of the family line.