Shloka 54
अध्याय ७४: अक्रोध–क्षमा–निवासनीति
Chapter 74: Non-anger, Forbearance, and the Ethics of Residence
स त्वं स्वयमभिप्राप्तं साभिलाषमिमं सुतम् | प्रेक्षमाणं कटाक्षेण किमर्थमवमन्यसे,“देखिये, आपका यह पुत्र स्वयं आपके पास आया है और प्रेमपूर्ण तिरछी चितवनसे आपकी ओर देखता हुआ आपकी गोदमें बैठनेके लिये उत्सुक है; फिर आप किसलिये इसका तिरस्कार करते हैं। चींटियाँ भी अपने अण्डोंका पालन ही करती हैं; उन्हें फोड़तीं नहीं। फिर आप धर्मज्ञ होकर भी अपने पुत्रका भरण-पोषण क्यों नहीं करते?
sa tvaṁ svayam abhiprāptaṁ sābhilāṣam imaṁ sutam | prekṣamāṇaṁ kaṭākṣeṇa kimarthaṁ avamanyase |
దుష్యంతుడు అన్నాడు—చూడు, నీ కుమారుడు స్వయంగా ఆకాంక్షతో నిండుకొని నీ దగ్గరకు వచ్చాడు. ప్రేమతో కూడిన పక్కచూపుతో నీ వైపు చూస్తూ, నీ ఒడిలో కూర్చోవాలని ఉత్సుకతతో ఉన్నాడు; మరి నీవెందుకు అతన్ని తృణీకరిస్తున్నావు? చీమలుకూడా తమ గుడ్లను పోషిస్తాయి, పగలగొట్టవు. ధర్మజ్ఞుడవై ఉండి నీ స్వంత కుమారుణ్ని ఎలా పోషించకుండా ఉంటావు?
दुष्यन्त उवाच
Educational Q&A
The verse stresses dharma as compassionate responsibility: a parent must not reject a child who seeks care and recognition; even creatures like ants protect their offspring, so a dharma-knower should certainly nurture and support his own child.
Duṣyanta addresses the mother (contextually Śakuntalā) about their son who has approached with affection and longing; he questions why the child is being treated with disregard and frames acceptance and upbringing of the child as a clear duty grounded in dharma.